Việt Nam đã trở thành một nhân tố then chốt trong lĩnh vực sản xuất toàn cầu, với ngành điện và điện tử (E&E) nổi lên như một trụ cột của tăng trưởng kinh tế. Sự mở rộng nhanh chóng của ngành này được thúc đẩy bởi việc các tập đoàn đa quốc gia lớn như Samsung, Intel, Foxconn, v.v. thành lập các cơ sở sản xuất, nhờ vào chi phí lao động cạnh tranh, vị trí địa lý chiến lược và các chính sách hỗ trợ của quốc gia. Để duy trì lợi thế cạnh tranh và thích ứng với nhịp độ biến động nhanh của thị trường toàn cầu, Việt Nam ngày càng chuyển sang sử dụng robot công nghiệp, vốn mang lại những lợi ích thiết yếu về hiệu suất và độ chính xác trong sản xuất linh kiện và thiết bị điện tử.

Tình hình hiện tại

Trong những năm gần đây, việc sử dụng robot công nghiệp đã trở nên phổ biến hơn trong ngành E&E của Việt Nam, đặc biệt là trong các tập đoàn đa quốc gia lớn. Những doanh nghiệp như Samsung, LG, Panasonic và Intel đã đầu tư mạnh vào các hệ thống robot tiên tiến tại các nhà máy sản xuất của họ ở Việt Nam.

Mặc dù đã có những tiến bộ này, thị trường robot của Việt Nam vẫn tương đối kém phát triển so với các quốc gia có ngành robot trưởng thành hơn. Theo Statista, robot cho ngành điện/điện tử chiếm ưu thế trong thị trường robot công nghiệp tại Việt Nam, dù đã sụt giảm mạnh trong năm 2023; thị trường này dự kiến đạt doanh thu 167,20 triệu USD vào năm 2024[1].

Doanh thu từ Robot trong ngành Điện/Điện tử (2016-2024)

Đơn vị: triệu USD

Nguồn: Statista

Phần lớn robot được sử dụng trong ngành E&E của Việt Nam là hàng nhập khẩu, chủ yếu từ Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản, đều là những quốc gia có uy tín lâu năm trong sản xuất robot. Biểu đồ dưới đây cho thấy tỷ lệ robot công nghiệp nhập khẩu vào Việt Nam trong năm 2022.

Percentage of industrial robots imported to Vietnam (2022)

100% = 175.81 nghìn USD

Nguồn: ICT Trade Map

Người chơi chính

Trong lĩnh vực robot công nghiệp của Việt Nam, thị trường nội địa chủ yếu do các thương hiệu nước ngoài chi phối, chiếm thị phần đáng kể. Những doanh nghiệp này cung cấp các giải pháp robot tiên tiến, chất lượng cao, được thiết kế để đáp ứng nhu cầu của các ngành sản xuất đang tăng trưởng nhanh tại Việt Nam, đặc biệt là điện tử, ô tô và dệt may. Mặc dù đã có một số doanh nghiệp Việt Nam mới nổi trong lĩnh vực này, họ vẫn đang ở giai đoạn đầu phát triển và thường tập trung vào lắp ráp các linh kiện nhập khẩu hơn là sản xuất quy mô đầy đủ.

Bảng dưới đây nêu bật một số doanh nghiệp chủ chốt trong ngành sản xuất robot công nghiệp tại Việt Nam

Nguồn: Tổng hợp của B&Comany

Sự phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu này cho thấy năng lực phát triển robot trong nước còn hạn chế, nhưng đồng thời cũng phản ánh cam kết của Chính phủ Việt Nam trong việc nâng cao năng lực công nghiệp. Các sáng kiến như chiến lược “Made in Vietnam 4.0” nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tích hợp các công nghệ tiên tiến, bao gồm robot, vào sản xuất để thúc đẩy đất nước tiến tới Industry 4.0. Bên cạnh sự hỗ trợ từ chính sách, các cơ sở giáo dục tại Việt Nam cũng đã bắt đầu đóng vai trò trong việc chuẩn bị lực lượng lao động tương lai cho nền kinh tế dựa trên công nghệ. Tuy nhiên, nguồn nhân lực được đào tạo trong các lĩnh vực này hiện vẫn còn ít, và quốc gia này vẫn tiếp tục phụ thuộc vào các kỹ thuật viên nước ngoài để lắp đặt, bảo trì và vận hành các hệ thống robot tiên tiến. Sự phụ thuộc vào chuyên môn bên ngoài này cho thấy khoảng cách kỹ năng đáng kể trên thị trường lao động địa phương, làm cản trở sự hình thành một ngành robot tự chủ và bền vững tại Việt Nam.

Tiềm năng tăng trưởng

Mặc dù còn những thách thức này, tiềm năng tăng trưởng của robot công nghiệp trong ngành E&E của Việt Nam là rất lớn. Theo dữ liệu của Tổng cục Thống kê tính đến năm 2023, ngành điện tử chiếm khoảng 17.8% của ngành sản xuất Việt Nam. Trong những năm gần đây, một số doanh nghiệp điện tử lớn đã chuyển ít nhất một phần chuỗi cung ứng của họ sang Việt Nam. Đáng chú ý, sản xuất smartphone của LG đã chuyển hoàn toàn từ Hàn Quốc sang Hải Phòng. Apple đã chuyển một phần sản xuất AirPods, trong khi Nintendo cũng đã chuyển một phần mẫu máy chơi game Switch Lite sang Việt Nam. Hơn nữa, Foxconn, nhà cung cấp chủ chốt của Apple, đã được phê duyệt đầu năm nay để đầu tư vào hai cơ sở mới tại Việt Nam với tổng trị giá 246 triệu USD[2]. Nhu cầu toàn cầu đối với các sản phẩm điện tử, bao gồm điện tử tiêu dùng, thiết bị thông minh và thiết bị viễn thông, dự kiến sẽ tiếp tục tăng trong thập kỷ tới.

Gần đây, Phenikaa-X JSC (một thành viên của Phenikaa Group) – nhà cung cấp hàng đầu các giải pháp robot tự động hóa thông minh (IA) “Make in Vietnam” – đã chính thức cung cấp robot tự động hóa thông minh cho Nhà máy Samsung Electronics Thai Nguyen (SEVT). Với việc này, SEVT đã trở thành nhà máy đầu tiên của Samsung Electronics trên toàn cầu triển khai robot AMR Pallet Mover trong vận hành, hỗ trợ người lao động với các công việc nặng nhọc và góp phần tối ưu chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất và kinh doanh[3].

Những thách thức còn tồn tại

Mặc dù đã có những tiến bộ trong việc tích hợp robot vào ngành E&E của Việt Nam, vẫn còn tồn tại những thách thức đáng kể. Trước hết, chi phí cao để áp dụng các hệ thống robot. Do đó, khả năng tiếp cận robot trong ngành E&E của Việt Nam chủ yếu chỉ giới hạn ở các tập đoàn đa quốc gia có nguồn lực dồi dào, trong khi các doanh nghiệp trong nước có thể gặp khó khăn trong cạnh tranh do hạn chế tiếp cận tự động hóa.

Thứ hai, Việt Nam phụ thuộc vào công nghệ robot nhập khẩu, hệ quả của năng lực sản xuất và đổi mới robot trong nước còn hạn chế. Hiện tại, các doanh nghiệp Việt Nam phụ thuộc vào các nhà cung cấp quốc tế về thiết bị robot, làm gia tăng chi phí vận hành và tiềm ẩn rủi ro chuỗi cung ứng, vì phụ tùng thay thế, nâng cấp và dịch vụ bảo trì thường phải được cung ứng từ các nhà cung cấp nước ngoài.

Thứ ba, khoảng cách kỹ năng trong lực lượng lao động Việt Nam cũng là một thách thức đáng kể. Mặc dù các trường đại học và trường kỹ thuật đã bắt đầu mở các khóa học về robot và tự động hóa, nhưng trình độ đào tạo hiện có vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của ngành. Các chuyên gia nước ngoài thường xuyên được yêu cầu để vận hành các hệ thống robot tiên tiến, điều này làm tăng chi phí và hạn chế phát triển kỹ năng tại chỗ

Cuối cùng, việc tích hợp robot vào các dây chuyền sản xuất hiện hữu đặt ra những thách thức về logistics và vận hành. Nhiều cơ sở sản xuất của Việt Nam ban đầu không được thiết kế với mục tiêu tự động hóa, vì vậy việc cải tạo các không gian này để phù hợp với robot có thể đòi hỏi những điều chỉnh đáng kể về bố trí, hạ tầng và quy trình làm việc. Các cơ sở cũ có thể thiếu nền tảng công nghệ cần thiết để hỗ trợ robot, khiến quá trình tích hợp trở nên phức tạp và tốn kém. Đối với các doanh nghiệp có hạ tầng lạc hậu, việc chuyển đổi sang tự động hóa đòi hỏi tái tổ chức đáng kể, có thể làm gián đoạn sản xuất và gây áp lực lên nguồn lực.

Sample image of AMR Pallet Mover robot from Phenikaa-X which was used by Samsung

Nguồn: Phenikaa-X

Kết luận

Việc áp dụng robot công nghiệp trong ngành điện và điện tử của Việt Nam mở ra một hướng đi đầy triển vọng để nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng và đáp ứng nhu cầu của một thị trường toàn cầu đang mở rộng. Mặc dù Việt Nam đã có những bước tiến trong việc đưa robot vào lĩnh vực E&E, đặc biệt trong các tập đoàn đa quốc gia, nhưng vẫn còn một số thách thức cản trở việc sử dụng robot trên diện rộng. Chi phí cao, thiếu chuyên môn tại chỗ, phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài và khó khăn trong việc thích ứng các cơ sở cũ với tự động hóa là những trở ngại đáng chú ý. Tuy nhiên, tiềm năng tăng trưởng của robot công nghiệp trong ngành E&E của Việt Nam là rất lớn. Với nhu cầu điện tử toàn cầu gia tăng, việc áp dụng ngày càng nhiều sản xuất thông minh theo Industry 4.0, cùng với sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Chính phủ, Việt Nam có cơ hội củng cố vị thế của mình trên thị trường E&E toàn cầu.

[1] Statista (2024). Robot công nghiệp – Việt Nam. <Đánh giá>

[2] Vietnam Briefing (2023). Ngành điện tử Việt Nam: Hướng dẫn về các cơ hội mới nổi. <Đánh giá>

[3] Phenikaa Press Release (2024). Nhà máy Samsung Electronics đầu tiên trên toàn cầu triển khai giải pháp robot AMR Pallet Mover của Phenikaa-X. <Đánh giá>

Đọc các bài viết khác