Tổng quan về tình hình điện mặt trời áp mái tại Việt Nam

Việt Nam ngày càng được công nhận là một ngôi sao đang lên trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời. Bức xạ mặt trời ở Việt Nam cũng được xem là một nguồn năng lượng vô tận. Bức xạ mặt trời trung bình có thể đạt khoảng 3-5 kWh/m² mỗi ngày, với số giờ nắng trung bình từ 2.500 đến 3.000 giờ mỗi năm. Việt Nam cũng có thể lắp đặt tấm pin mặt trời ở nhiều khu vực khác nhau, bao gồm vùng ven biển, trên hồ, ở đồng bằng, vùng núi và trên mái nhà, v.v[1]. Tính đến cuối năm 2022, hệ thống điện Việt Nam có tổng công suất lắp đặt là 80.704 MW, trong đó điện mặt trời chiếm khoảng 16.567 MW, tương đương khoảng 20.5% (với hơn 9.000 MW đến từ điện mặt trời áp mái). Đến năm 2030, Chính phủ Việt Nam đặt mục tiêu đạt công suất điện mặt trời 20,6 GW, cho thấy cam kết rõ ràng trong việc khai thác nguồn năng lượng tái tạo này[2].

Điện mặt trời áp mái mang lại một lợi thế đặc biệt tại các khu vực đô thị đông dân của Việt Nam, nơi quỹ đất dành cho các trang trại điện mặt trời trên mặt đất còn hạn chế. Các tòa nhà dân cư và thương mại là những vị trí lý tưởng để lắp đặt tấm pin mặt trời, giúp giảm mức tiêu thụ năng lượng và cắt giảm hóa đơn tiền điện. Tiềm năng này đặc biệt rõ nét ở các trung tâm đô thị như Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội, nơi nhu cầu năng lượng đang tăng nhanh. Khi quá trình đô thị hóa của đất nước tiếp tục diễn ra, các hệ thống điện mặt trời áp mái có thể đóng vai trò then chốt trong việc đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng, đồng thời thúc đẩy các thực hành bền vững.

Workers working on rooftop solar panels in Vietnam

Thông cáo báo chí của Bộ Công Thương (Nguồn)

Chính sách và hỗ trợ của Chính phủ

Chính phủ Việt Nam đã thể hiện cam kết mạnh mẽ đối với phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt thông qua các chính sách và khung pháp lý. Việc ban hành cơ chế FiT theo Quyết định 11/2017/QĐ-TTg[3] là một cột mốc quan trọng, mang lại mức giá hấp dẫn cho các nhà sản xuất điện mặt trời. Theo các mức giá này, điện mặt trời áp mái được tạo ra và hòa vào lưới điện sẽ được thanh toán theo mức giá cố định, bảo đảm tỷ suất lợi nhuận ổn định cho hộ gia đình và doanh nghiệp.

Bên cạnh FiT, Chính phủ cũng đặt ra các mục tiêu đầy tham vọng cho phát triển năng lượng tái tạo, nổi bật hơn cả là Quyết định 500/QĐ-TTg, hay Quy hoạch Điện 8^th (PDP VIII). Kế hoạch nêu rằng tiềm năng điện mặt trời của Việt Nam vào khoảng 963.000 MW và ước tính từ nay đến năm 2030, tổng công suất các nguồn điện mặt trời dự kiến tăng lên 967.100 MW. Mục tiêu đến năm 2050 là nâng tổng công suất lên 168.594 – 189.294 MW, với sản lượng đạt 252,1 – 291,5 tỷ kWh, tương đương với 50% hộ gia đình sử dụng điện mặt trời áp mái để tự sản xuất, tự tiêu thụ (phục vụ nhu cầu tại chỗ, không bán điện lên lưới điện quốc gia)[4].

Cùng với đó, Chính phủ cũng đang triển khai các giải pháp nhằm thúc đẩy việc phát triển sử dụng điện mặt trời áp mái. Ví dụ, đối với các dự án tư nhân (hộ gia đình, cơ quan công quyền, tòa nhà văn phòng, v.v.), việc lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái để tự sản xuất, tự tiêu thụ (không nhằm mục đích thương mại) đang được xem xét để đơn giản hóa tối đa các thủ tục xây dựng[5]. Những sáng kiến này nhằm thúc đẩy tiết kiệm năng lượng và tính bền vững, đồng thời nuôi dưỡng văn hóa ứng dụng năng lượng tái tạo.

Người chơi chính

Việc phát triển điện mặt trời áp mái tại Việt Nam có sự tham gia của nhiều bên chủ chốt, bao gồm các cơ quan chính phủ, doanh nghiệp tư nhân và các tổ chức tài chính. Bộ Công Thương (MOIT) giữ vai trò trung tâm trong việc xây dựng chính sách và quy định quản lý lĩnh vực năng lượng, trong khi Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) chịu trách nhiệm quản lý lưới điện quốc gia và tạo điều kiện kết nối các hệ thống điện mặt trời áp mái.

Các doanh nghiệp tư nhân cũng đã nổi lên như những bên đóng góp quan trọng cho bức tranh năng lượng mặt trời. Các công ty trong nước như SolarBK, TTC Group và Sao Mai Group đang tích cực tham gia sản xuất và lắp đặt tấm pin và hệ thống điện mặt trời. Những doanh nghiệp này không chỉ đưa ra mức giá cạnh tranh mà còn cung cấp các phương án tài chính nhằm giúp việc lắp đặt điện mặt trời áp mái trở nên dễ tiếp cận hơn đối với hộ gia đình và doanh nghiệp.

Các doanh nghiệp quốc tế, bao gồm những tên tuổi lớn như SunPower và First Solar, cũng đã gia nhập thị trường Việt Nam, mang theo công nghệ tiên tiến và chuyên môn sâu. Sự tham gia của họ đã góp phần gia tăng cạnh tranh và đổi mới, qua đó kéo giảm chi phí và cải thiện chất lượng các sản phẩm điện mặt trời dành cho người tiêu dùng.

Bảng dưới đây so sánh những khác biệt về điện mặt trời áp mái do các bên khác nhau cung cấp

Nguồn: Tổng hợp của B&Company

Ngoài ra, các tổ chức tài chính đóng vai trò then chốt trong việc hỗ trợ sự phát triển của điện mặt trời áp mái. Các ngân hàng và quỹ đầu tư ngày càng cung cấp các khoản vay xanh và các phương án tài trợ phù hợp với các dự án năng lượng tái tạo. Khả năng tiếp cận nguồn vốn này là yếu tố thiết yếu đối với các cá nhân và doanh nghiệp muốn đầu tư vào công nghệ năng lượng mặt trời, qua đó thúc đẩy hơn nữa việc ứng dụng điện mặt trời áp mái trên toàn quốc.

Cơ hội và thách thức

Tiềm năng phát triển điện mặt trời áp mái tại Việt Nam là rất lớn, mở ra nhiều cơ hội. Nhận thức ngày càng tăng về biến đổi khí hậu và nhu cầu về các giải pháp năng lượng bền vững đã làm gia tăng sự quan tâm đối với năng lượng tái tạo ở cả người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp. Khi giá năng lượng tiếp tục tăng, điện mặt trời áp mái mang lại một giải pháp thay thế khả thi, giúp tiết kiệm chi phí dài hạn và tăng tính độc lập về năng lượng. Hơn nữa, xu hướng đô thị hóa tại Việt Nam tạo ra một thị trường đáng kể cho các hệ thống điện mặt trời áp mái. Khi ngày càng nhiều người chuyển đến các thành phố, nhu cầu điện được dự báo sẽ tăng mạnh. Điện mặt trời áp mái có thể giúp giảm áp lực lên lưới điện quốc gia, đặc biệt trong các giai đoạn nhu cầu cao điểm. Ngoài ra, năng lượng mặt trời còn có thể góp phần tạo việc làm trong các lĩnh vực lắp đặt, bảo trì và sản xuất, qua đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Ngoài ra, điều này mở ra tiềm năng đáng kể cho đầu tư nước ngoài. Cùng với sự hỗ trợ từ Chính phủ, sự chuyển dịch sang năng lượng bền vững phù hợp với xu hướng đầu tư toàn cầu, khiến Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài đang tìm cách tận dụng quá trình chuyển đổi sang năng lượng xanh.

Tuy nhiên, cần giải quyết một số thách thức để hiện thực hóa đầy đủ tiềm năng của điện mặt trời áp mái tại Việt Nam. Một trở ngại lớn là sự thiếu nhận thức và hiểu biết về công nghệ năng lượng mặt trời trong cộng đồng người tiêu dùng. Nhiều người dùng tiềm năng vẫn còn e ngại đầu tư do những hiểu lầm về chi phí, hiệu suất và bảo trì. Các chiến dịch giáo dục cộng đồng và hoạt động tiếp cận là cần thiết để xóa bỏ những quan niệm sai lầm và khuyến khích ứng dụng.

Một thách thức khác là khuôn khổ pháp lý liên quan đến điện mặt trời áp mái. Mặc dù các chính sách của Chính phủ đã tương đối thuận lợi, vẫn còn những khoảng trống trong việc triển khai và thực thi các quy định này. Đơn giản hóa quy trình cấp phép và bảo đảm các hướng dẫn rõ ràng về kết nối lưới điện có thể giúp tạo điều kiện cho sự phát triển của các hệ thống điện mặt trời áp mái.

Ngoài ra, bối cảnh tài chính cũng đặt ra trở ngại đối với một số người dùng tiềm năng. Mặc dù các khoản vay xanh và phương án tài trợ đang ngày càng dễ tiếp cận hơn, nhiều doanh nghiệp nhỏ và hộ gia đình thu nhập thấp vẫn có thể gặp khó khăn trong việc huy động vốn cho các dự án điện mặt trời. Việc phát triển các giải pháp tài chính sáng tạo, chẳng hạn như các sáng kiến điện mặt trời cộng đồng, có thể giúp tháo gỡ những rào cản này và thúc đẩy sự tham gia rộng rãi hơn.

Phần kết luận

Tiềm năng phát triển điện mặt trời áp mái tại Việt Nam là rất lớn, được thúc đẩy bởi sự kết hợp giữa các chính sách thuận lợi của Chính phủ, nguồn bức xạ mặt trời dồi dào và nhu cầu thị trường ngày càng tăng đối với năng lượng tái tạo. Với các mục tiêu đầy tham vọng của Chính phủ và sự hỗ trợ liên tục, lĩnh vực điện mặt trời áp mái được kỳ vọng sẽ tăng trưởng mạnh trong những năm tới.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa tiềm năng này cần có nỗ lực phối hợp nhằm giải quyết các thách thức hiện hữu, bao gồm nhận thức của người tiêu dùng, khuôn khổ pháp lý và các phương án tài trợ. Bằng cách thúc đẩy sự hợp tác giữa các bên liên quan chủ chốt và triển khai các sáng kiến tiếp cận hiệu quả, Việt Nam có thể khai thác thành công tiềm năng điện mặt trời áp mái của mình. Sự chuyển dịch này không chỉ hứa hẹn nâng cao an ninh năng lượng và tính bền vững mà còn đưa Việt Nam trở thành quốc gia dẫn đầu trong bức tranh năng lượng tái tạo của Đông Nam Á. Khi đất nước tiến tới một tương lai xanh hơn, điện mặt trời áp mái chắc chắn sẽ đóng vai trò then chốt trong việc định hình một hệ sinh thái năng lượng bền vững.

[1] EVN (2017). Phát triển năng lượng tái tạo ở Việt Nam: tiềm năng rất lớn chưa được khai thác. <Đánh giá>

[2] VnEconomy (2023). Điện mặt trời vẫn còn rất nhiều tiềm năng để phát triển. <Đánh giá>

[3] Prime Minister (2017). Về cơ chế khuyến khích phát triển các dự án điện mặt trời tại Việt Nam. <Đánh giá>

[4] Prime Minister (2023). Phê duyệt Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. <Đánh giá>

[5] Vietnam News Agency (2024). Đơn giản hóa tối đa thủ tục để khuyến khích phát triển điện mặt trời áp mái. <Đánh giá>

Đọc các bài viết khác