Khung thuế quan mới của Hoa Kỳ: Đặt bối cảnh

Ngày 2 tháng 7 năm 2025, Hoa Kỳ và Việt Nam đã nhất trí về một khuôn khổ thương mại mới, trong đó áp dụng thuế suất chung 20% đối với hầu hết hàng hóa Việt Nam và thuế suất “quá cảnh” 40% đối với các sản phẩm bị nghi ngờ tái xuất khẩu sau khi chế biến tối thiểu tại Việt Nam. Các biện pháp này nhằm ngăn chặn gian lận xuất xứ và tăng cường tính minh bạch trong dòng chảy thương mại khu vực.

Trên nền tảng hội nhập thương mại sâu rộng của Việt Nam, các ngành công nghiệp phụ trợ đóng vai trò quan trọng trong việc liên kết nguyên liệu nhập khẩu với sản xuất trong nước, cung cấp các nguyên vật liệu chủ chốt cho các ngành như điện tử, ô tô, dệt may và hàng tiêu dùng. Khi thuế quan trung chuyển của Mỹ siết chặt việc kiểm tra nguồn gốc và kiểm toán chuỗi cung ứng, các ngành công nghiệp này trở thành tâm điểm của những lo ngại về tuân thủ và năng lực cạnh tranh. Đối với Việt Nam, chế độ thuế quan mới vừa là rủi ro vừa là cơ hội để tái cấu trúc – nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường tính minh bạch của chuỗi cung ứng, đa dạng hóa nguồn cung và mở rộng giá trị gia tăng trong nước.

Trong bối cảnh đó, bài viết tập trung vào ba phân khúc có ý nghĩa chiến lược quan trọng của các ngành công nghiệp phụ trợ của Việt Nam: điện tử và linh kiện điện, cơ khí và vật liệu dệt may, giày dép.

Xuất khẩu các ngành công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam sang Mỹ

Xuất khẩu các mặt hàng điện tử, cơ khí và dệt may - giày dép sang Mỹ cho thấy dấu hiệu chuyển biến sau khi thuế quan của Mỹ có hiệu lực vào đầu tháng 8 năm 2025. Cả ba lĩnh vực đều ghi nhận tăng trưởng mạnh trong nửa đầu năm. Sau tháng 8, giá trị xuất khẩu chững lại hoặc giảm, đặc biệt là ở ngành dệt may và điện tử. Xu hướng này cho thấy thuế quan không ngay lập tức làm sụp đổ nhu cầu mà làm suy yếu đà xuất khẩu đối với các sản phẩm công nghiệp hỗ trợ phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu. Việc xem xét cơ cấu nhập khẩu của các ngành này giúp làm rõ hơn rủi ro thuế quan mà Việt Nam phải đối mặt và các cơ hội nâng cấp công nghiệp.

Vietnam’s export value to the U.S. by outputs of Supporting Industries (Jan-Oct 2025)

Đơn vị: Tỷ USD

Nguồn: Tổng cục Thống kê

Tìm nguồn cung ứng nguyên vật tư cho các ngành công nghiệp hỗ trợ trọng điểm tại Việt Nam

(Tôi) Điện tử

Ngành điện tử là cốt lõi của nền tảng sản xuất công nghiệp Việt Nam, chiếm hơn một phần ba tổng kim ngạch xuất khẩu và đưa đất nước trở thành nhà xuất khẩu điện tử, máy tính và linh kiện liên quan lớn thứ năm thế giới.[1]Tuy nhiên, trong mười tháng đầu năm 2025, Việt Nam đã nhập khẩu khoảng... Nguyên liệu đầu vào liên quan đến điện tử trị giá 43 tỷ USD từ Trung Quốc, Chiếm gần một nửa tổng lượng nhập khẩu trong lĩnh vực này. Mô hình này nhấn mạnh sự phụ thuộc nặng nề của Việt Nam vào nguyên liệu đầu vào từ Trung Quốc cho các giai đoạn sản xuất quan trọng.

Nhập khẩu thiết bị điện tử của các đối tác chính (tháng 1–Tháng Mười 2025)

Đơn vị: Tỷ USD

Nguồn: Tổng cục Thống kê

Cơ cấu sản xuất này khiến ngành điện tử đối mặt với rủi ro cao hơn dưới chế độ thuế quan vận chuyển quá cảnh của Mỹ. Với việc có tới 80% linh kiện được nhập khẩu và hơn 90% nhà cung cấp cấp 1 thuộc sở hữu nước ngoài, ngành này có trụ sở tại nước ngoài.[2]Giá trị gia tăng trong nước chủ yếu tập trung ở khâu lắp ráp và các công đoạn gia tăng giá trị thấp hơn. Do đó, các doanh nghiệp Việt Nam đặc biệt dễ bị tổn thương trước những thay đổi chính sách bên ngoài và sự gián đoạn chuỗi cung ứng.

Các chuyên gia trong ngành ngày càng xem thuế quan của Mỹ không chỉ là một rào cản mà còn là chất xúc tác cho sự chuyển đổi cấu trúc. Chi phí tuân thủ ngày càng tăng và chuỗi cung ứng toàn cầu đang phát triển khiến Việt Nam phải xem xét lại vai trò của mình như một trung tâm lắp ráp thuần túy. Đáp lại, các sáng kiến chính sách gần đây đã tập trung vào việc tăng cường năng lực nghiên cứu, thiết kế và sản xuất trong nước, đồng thời thu hút đầu tư công nghệ cao vào các lĩnh vực điện tử tiên tiến, chất bán dẫn và các ứng dụng liên quan đến trí tuệ nhân tạo.[3].

(ii) Kỹ thuật Cơ khí

Ngành công nghiệp cơ khí là xương sống của quá trình công nghiệp hóa Việt Nam, cung cấp máy móc, linh kiện và thiết bị thiết yếu cho việc mở rộng sản xuất và phát triển cơ sở hạ tầng. Trong 10 tháng đầu năm 2025, Việt Nam đã nhập khẩu hơn... Nguyên vật tư liên quan đến máy móc trị giá 53 tỷ USD—bao gồm sắt thép, kim loại cơ bản, nhựa, cao su và máy móc công nghiệp—từ Trung Quốc, chiếm phần lớn giá trị nhập khẩu trong nhóm này. Mô hình này cho thấy Việt Nam vẫn phụ thuộc vào máy móc và vật liệu nước ngoài, đặc biệt là trong lĩnh vực cơ khí chính xác và sản xuất công nghiệp nặng.

Nhập khẩu thiết bị kỹ thuật cơ khí từ các đối tác chính (tháng 1–Tháng Mười 2025)

Đơn vị: Tỷ USD

Nguồn: Tổng cục Thống kê

Tại diễn đàn M-TALKS 2025[4]Các chuyên gia nhấn mạnh rằng ngành kỹ thuật cơ khí đang đảm nhận vai trò chiến lược ngày càng quan trọng trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Các dự án cơ sở hạ tầng công cộng quy mô lớn, như đường cao tốc Bắc - Nam và sân bay quốc tế Long Thành, đang thúc đẩy nhu cầu trong nước đối với các thiết bị tiên tiến, giải pháp gia công và hệ thống tự động hóa. Tuy nhiên, đồng thời, thuế quan đối ứng và thuế quan quá cảnh của Mỹ đã làm tăng chi phí vận hành và siết chặt các yêu cầu xác minh nguồn gốc, gây lo ngại về việc mất đơn đặt hàng và giảm khả năng cạnh tranh.

(iii) Vật liệu dệt may và giày dép

Ngành dệt may và giày dép là một trong những trụ cột kinh tế của Việt Nam, tạo ra hơn 71 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu vào năm 2024.[5]Hoa Kỳ chiếm hơn một phần ba giá trị này, khiến ngành công nghiệp này đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi các điều chỉnh thuế quan và yêu cầu tuân thủ thương mại của Hoa Kỳ.

Về nguồn cung nguyên vật liệu, trong 10 tháng đầu năm 2025, Việt Nam đã nhập khẩu khoảng... Nhập khẩu sợi, vải và vật liệu phụ trợ trị giá 13,7 tỷ USD từ Trung Quốc., Nhấn mạnh sự phụ thuộc nặng nề của ngành này vào các yếu tố đầu vào bên ngoài.

Nhập khẩu nguyên liệu dệt may và giày dép của các đối tác chính (tháng 1–Tháng Mười 2025)

Đơn vị: Tỷ USD

Nguồn: Tổng cục Thống kê

Ngoài ra, các nhà sản xuất dệt may và giày dép phụ thuộc rất nhiều vào các nhà cung cấp nước ngoài (chủ yếu từ Trung Quốc và Hàn Quốc) về vải và phụ liệu.[6]Sự phụ thuộc về cấu trúc này làm phức tạp việc xác minh nguồn gốc, làm tăng chi phí tuân thủ và hạn chế tính linh hoạt của các công ty trong việc ứng phó với việc thực thi thương mại nghiêm ngặt hơn.

Vai trò của Nhật Bản trong sự dịch chuyển chuỗi cung ứng của Việt Nam theo khuôn khổ thuế quan của Hoa Kỳ

Trên các lĩnh vực điện tử, cơ khí và dệt may - giày dép, thuế quan trung chuyển của Mỹ đã làm rõ một thách thức chung trong ngành sản xuất của Việt Nam: tăng trưởng xuất khẩu mạnh mẽ vẫn phụ thuộc rất nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu, đặc biệt là từ Trung Quốc. Sự phụ thuộc này làm tăng rủi ro tuân thủ quy định, tăng chi phí và khiến các doanh nghiệp dễ bị ảnh hưởng bởi những thay đổi chính sách đột ngột.

Trong ngành điện tử, giá trị tạo ra vẫn tập trung ở khâu lắp ráp. Trong ngành cơ khí, sự phụ thuộc vào máy móc và vật liệu nước ngoài hạn chế tính tự chủ về công nghệ. Trong ngành dệt may và giày dép, sự phụ thuộc lớn vào vải nhập khẩu làm phức tạp việc xác minh nguồn gốc. Mặc dù tác động khác nhau tùy theo ngành, cả ba ngành đều đối mặt với áp lực tương tự trong việc cải thiện khả năng truy xuất nguồn gốc, tăng tỷ lệ nội địa hóa và vươn lên trong chuỗi giá trị.

Đồng thời, môi trường thuế quan mới đang thúc đẩy những thay đổi cần thiết, khuyến khích Việt Nam tăng cường các ngành công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tiêu chuẩn sản xuất và xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch hơn.

Trong giai đoạn chuyển đổi này, các doanh nghiệp Nhật Bản có vị thế đặc biệt thuận lợi để đóng góp và hưởng lợi từ quá trình nâng cấp chuỗi cung ứng của Việt Nam. Các công ty Nhật Bản rất chú trọng đến việc kiểm soát quy trình, lập hồ sơ rõ ràng và truy xuất nguồn gốc trong chuỗi cung ứng. Những thế mạnh này phù hợp chặt chẽ với các yêu cầu nghiêm ngặt hơn về nguồn gốc và tuân thủ theo khung thuế quan của Mỹ. Khi các nhà sản xuất toàn cầu tiếp tục đa dạng hóa chuỗi cung ứng, các doanh nghiệp Nhật Bản có thể giúp lấp đầy những khoảng trống hoặc hợp tác với các nhà cung cấp Trung Quốc, đặc biệt là trong các lĩnh vực như vật liệu chất lượng cao, dệt may kỹ thuật, linh kiện chính xác và máy móc công nghiệp.

Môi trường chính sách ngày càng được cải thiện tại Việt Nam càng hỗ trợ thêm cho sự chuyển dịch này. Các ưu đãi công nghiệp, việc nâng cấp cơ sở hạ tầng liên tục và sự tham gia vào các hiệp định thương mại như CPTPP, RCEP khiến Việt Nam trở thành một địa điểm ngày càng hấp dẫn cho ngành sản xuất chất lượng cao. Các cuộc khảo sát của JETRO cũng cho thấy nhiều công ty Nhật Bản có kế hoạch mở rộng hoạt động tại Việt Nam, tập trung hơn vào việc tìm nguồn cung ứng địa phương và phát triển nhà cung cấp.

Nhìn chung, những xu hướng này cho thấy Nhật Bản đang trở thành đối tác quan trọng giúp Việt Nam xây dựng chuỗi cung ứng đáng tin cậy, minh bạch và tuân thủ quy định hơn, đồng thời hỗ trợ tạo ra giá trị lâu dài trong bối cảnh thuế quan của Mỹ đang thay đổi.

* Lưu ý: Nếu bạn muốn trích dẫn thông tin trong bài viết này, vui lòng ghi rõ nguồn và kèm theo link bài viết để đảm bảo tôn trọng bản quyền.

Đọc thêm

Thuế trung chuyển của Hoa Kỳ: Thách thức cho doanh nghiệp Việt Nam và cơ hội cho doanh nghiệp FDI Nhật Bản tại Việt Nam

Bối cảnh thương mại đang phục hồi của Việt Nam dưới chương trình thuế quan của Hoa Kỳ

Tham khảo:

[1] https://en.vneconomy.vn/electronics-sector-needs-to-be-in-transformation.htm

[2] https://en.vneconomy.vn/electronics-sector-needs-to-be-in-transformation.htm

[3] https://en.vietnamplus.vn/pm-chairs-national-committees-meeting-on-semiconductor-development-post323916.vnp

[4] https://vietnamnews.vn/economy/1722033/viet-nam-s-manufacturing-sector-pushes-for-strategic-breakthrough-amid-global-shifts.html

[5] https://vir.com.vn/textile-garment-and-footwear-see-export-turnover-of-71-billion-120729.html&link=autochanger

[6] https://www.rmit.edu.vn/news/all-news/2025/may/impact-of-us-tariffs-on-vietnams-textile-clothing-and-footwear-sector.