Tuy nhiên, đà tăng trưởng nhanh chóng của Temu đã không kéo dài. Đầu năm 2025, các cơ quan chức năng Việt Nam đã đình chỉ hoạt động của nền tảng này sau khi Temu không tuân thủ các quy định của Chính phủ về đăng ký kinh doanh đối với doanh nghiệp nước ngoài[5]. Sự việc này cho thấy các công ty kỹ thuật số nước ngoài hoạt động tại Việt Nam đang phải đối mặt với mức độ giám sát ngày càng cao, trong bối cảnh Chính phủ tiến hành bảo vệ doanh nghiệp trong nước và bảo đảm cạnh tranh công bằng.

Bất chấp những rào cản pháp lý, các nền tảng thương mại điện tử Trung Quốc được kỳ vọng sẽ tiếp tục đầu tư vào Việt Nam, coi đây là thị trường tăng trưởng trọng điểm trong nền kinh tế số của Đông Nam Á.

Tóm lại, mặc dù một số nền tảng thương mại điện tử Trung Quốc đã nỗ lực tiếp cận người tiêu dùng Việt Nam thông qua các dịch vụ xuyên biên giới và giao diện được bản địa hóa, hiện chưa có nền tảng nào chính thức hoạt động hoặc thiết lập hiện diện pháp lý tại thị trường nội địa Việt Nam.

Xe điện

Trong lĩnh vực ô tô, các nhà sản xuất xe điện (EV) Trung Quốc cũng đang củng cố vị thế tại Việt Nam, trong đó BYD dẫn đầu. Công ty đã đề ra kế hoạch đầy tham vọng nhằm bước đầu mở 13 đại lý, hướng tới mở rộng lên khoảng 100 địa điểm vào năm 2026[6]. Chiến lược mở rộng mạnh mẽ này cho thấy cam kết của BYD trong việc khai thác thị trường EV mới nổi của Việt Nam, được hỗ trợ bởi các chính sách của Chính phủ nhằm thúc đẩy giao thông xanh.

Announced selling prices of BYD electric car models in the Vietnamese market

BYD đã chính thức giới thiệu ba mẫu xe tới người tiêu dùng Việt Nam, trong đó có Atto 3, một mẫu crossover cỡ nhỏ đã đạt được thành công tại các thị trường quốc tế khác. Công ty dự kiến mở rộng danh mục sản phẩm lên sáu mẫu xe vào tháng 10 năm 2025, cung cấp thêm lựa chọn ở các phân khúc giá khác nhau để thu hút nhiều nhóm khách hàng hơn[7]. Sự mở rộng nhanh chóng của công ty phản ánh các xu hướng rộng hơn, khi Việt Nam ngày càng trở thành điểm đến hấp dẫn cho đầu tư vào xe điện nhờ sự quan tâm ngày càng tăng của người tiêu dùng đối với các phương tiện bền vững và sự hỗ trợ thuận lợi từ chính sách pháp quy.

Bên cạnh BYD, các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc khác như Wuling, Chery và MG (hiện thuộc sở hữu của Trung Quốc) cũng đã gia nhập hoặc thể hiện sự quan tâm đến thị trường Việt Nam, mặc dù sự hiện diện của họ vẫn kém nổi bật hơn. Chẳng hạn, Wuling đã hợp tác với các doanh nghiệp địa phương để lắp ráp các mẫu EV mini như Wuling HongGuang Mini EV, hướng đến nhóm người đi làm ở đô thị với mức giá phải chăng. Chery đã công bố kế hoạch xây dựng một nhà máy sản xuất EV trị giá $800 triệu tại tỉnh Thái Bình, với mục tiêu sản xuất các mẫu xe như OMODA và JAECOO vào năm 2026[8]. MG đang nghiên cứu phát triển một nhà máy sản xuất và lắp ráp ô tô tại Việt Nam, với kế hoạch thành lập một nhóm nghiên cứu vào cuối năm 2024[9].

Các yếu tố thúc đẩy mở rộng

Một số yếu tố góp phần vào sự thâm nhập thành công của các thương hiệu bán lẻ Trung Quốc tại Việt Nam. Một lợi thế lớn là mức giá cạnh tranh và sự đa dạng sản phẩm; hàng hóa Trung Quốc thường có giá thấp hơn so với các sản phẩm thay thế trong nước. Chẳng hạn, tại các chợ truyền thống như Tân Bình và An Đông ở Thành phố Hồ Chí Minh, các mặt hàng thời trang Trung Quốc thường có giá thấp hơn 5–25% so với sản phẩm Việt Nam[10], khiến chúng trở nên đặc biệt hấp dẫn đối với cả thương nhân và người tiêu dùng. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp Trung Quốc được hưởng lợi từ chuỗi cung ứng hiệu quả, bao phủ mọi khâu từ nguyên liệu thô đến phân phối, cho phép họ nhanh chóng ứng phó với những thay đổi của thị trường trong khi vẫn duy trì chi phí thấp[11]. Một yếu tố quan trọng khác là năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D) mạnh mẽ[12], giúp các thương hiệu Trung Quốc nhanh chóng giới thiệu những sản phẩm mới phù hợp với xu hướng thị trường, tạo lợi thế khác biệt so với nhiều đối thủ trong nước vốn có nguồn lực đổi mới sáng tạo hạn chế hơn. Cuối cùng, các thương hiệu Trung Quốc rất thành thạo trong việc sử dụng nền tảng số và mạng xã hội; nhiều tiểu thương Việt Nam bán lại sản phẩm của họ thông qua các kênh như TikTok để tiếp cận nhóm khách hàng trẻ và nâng cao khả năng nhận diện.

Chinese cakes on display at a store in Thu Duc City, a district-level unit in Ho Chi Minh City

Vị trí địa lý cũng đóng vai trò quan trọng: Việt Nam có đường biên giới trên bộ dài với Trung Quốc, giúp giảm đáng kể thời gian và chi phí vận chuyển. Điều này còn được hỗ trợ bởi hoạt động đầu tư ngày càng tăng vào các trung tâm logistics và cơ sở hạ tầng tại miền Bắc Việt Nam, qua đó nâng cao hiệu quả thương mại xuyên biên giới. Chẳng hạn, Việt Nam đã phê duyệt một dự án đầy tham vọng nhằm xây dựng tuyến đường sắt mới dài 390 km, kết nối cảng Hải Phòng và thủ đô Hà Nội với Lào Cai, một cửa ngõ biên giới quan trọng với Trung Quốc. Dự án dự kiến có chi phí trên $8 tỷ, nhằm hiện đại hóa cơ sở hạ tầng đường sắt của Việt Nam và tạo thuận lợi cho thương mại với quốc gia láng giềng phía Bắc[13].

Hơn nữa, các mức thuế ưu đãi theo những hiệp định thương mại tự do (FTA) giữa ASEAN và Trung Quốc giúp giảm thuế nhập khẩu đối với nhiều nhóm hàng hóa, mang lại cho sản phẩm Trung Quốc lợi thế rõ rệt về giá so với sản phẩm từ các quốc gia khác. Theo dữ liệu từ World Integrated Trade Solution (WITS), Việt Nam áp dụng mức thuế suất ưu đãi đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc theo các hiệp định này, qua đó nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa Trung Quốc tại thị trường Việt Nam[14].

Thách thức và phản ứng chính sách

Dòng chảy nhanh chóng của các thương hiệu bán lẻ Trung Quốc vào Việt Nam đã làm dấy lên mối quan ngại ngày càng lớn trong giới chức, doanh nghiệp trong nước và các chuyên gia theo dõi ngành. Một trong những thách thức chính là tác động đối với các doanh nghiệp nội địa, đặc biệt trong những lĩnh vực có mức độ cạnh tranh cao như thời trang, điện tử và hàng tiêu dùng nhanh. Các sản phẩm Trung Quốc, thường có mức giá thấp hơn và chủng loại đa dạng hơn, đang khiến các nhà sản xuất và nhà bán lẻ Việt Nam ngày càng khó duy trì thị phần. Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nước, vốn đã chịu hạn chế bởi chi phí sản xuất cao hơn và khả năng tiếp cận các chuỗi cung ứng tiên tiến còn hạn chế, đang gặp khó khăn trong việc theo kịp chiến lược định giá cạnh tranh và hoạt động đổi mới sản phẩm liên tục của các thương hiệu Trung Quốc[15]. Tình trạng này có nguy cơ làm suy giảm năng lực cạnh tranh của các ngành công nghiệp trong nước và theo thời gian có thể dẫn đến sự sụt giảm tính đa dạng của thị trường nếu các doanh nghiệp nội địa bị loại khỏi cuộc chơi.

Để ứng phó với những thách thức này, Chính phủ Việt Nam đã triển khai các biện pháp quản lý nhằm duy trì một sân chơi bình đẳng. Các cơ quan chức năng đã tăng cường giám sát các nền tảng thương mại điện tử nước ngoài, yêu cầu các công ty như Temu và Shein chính thức đăng ký với chính phủ hoặc đối mặt với việc đình chỉ hoạt động[16]. Những biện pháp này không chỉ nhằm bảo đảm tuân thủ pháp luật Việt Nam mà còn bảo vệ các doanh nghiệp trong nước trước sự cạnh tranh không công bằng và ngăn chặn sự thống lĩnh của các thực thể nước ngoài không được quản lý. Ngoài ra, các cơ quan quản lý đang chú trọng hơn đến những vấn đề như tuân thủ nghĩa vụ thuế[17], bảo vệ người tiêu dùng[18], và tính minh bạch của các giao dịch xuyên biên giới. Những động thái này phản ánh chiến lược rộng hơn của Việt Nam trong việc quản lý thận trọng đầu tư nước ngoài, thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh, đồng thời bảo vệ lợi ích của nền kinh tế trong nước và bảo đảm tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

Triển vọng tương lai

Thị trường bán lẻ Việt Nam được dự báo sẽ tăng trưởng mạnh mẽ, với CAGR dự kiến trên 12% đến năm 2029, mở rộng từ $142 tỷ lên $350 tỷ vào năm 2025. Trong bối cảnh này, các thương hiệu bán lẻ Trung Quốc sẽ tiếp tục mở rộng mạnh mẽ, tận dụng lợi thế về giá cả cạnh tranh, chuỗi cung ứng hiệu quả và tiếp thị số, đặc biệt trong các nhóm hàng có mức giá thấp và trung bình như điện tử, thời trang và đồ gia dụng. Những sản phẩm này tiếp tục hấp dẫn người tiêu dùng Việt Nam nhạy cảm về giá.

Các thương hiệu Trung Quốc cũng đang tập trung vào những sản phẩm chất lượng cao hơn trong các lĩnh vực như ô tô, thiết bị gia dụng và công nghệ, mặc dù vẫn phải đối mặt với sự cạnh tranh mạnh mẽ từ các thương hiệu châu Âu, Nhật Bản và Mỹ đã có vị thế vững chắc. Trong khi các sản phẩm Trung Quốc sẽ tiếp tục có lợi thế ở các phân khúc thân thiện với ngân sách, sẽ cần thời gian để chúng đạt được chất lượng cao cấp và uy tín tương đương các đối thủ toàn cầu.

Trong khi đó, Chính phủ Việt Nam đang tích cực triển khai các giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm trong nước và cải thiện hiệu quả chuỗi cung ứng. Những nỗ lực này sẽ bảo đảm một thị trường cân bằng và cạnh tranh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng trưởng bền vững trong lĩnh vực bán lẻ.

Kết luận

Sự hiện diện ngày càng gia tăng của các thương hiệu bán lẻ Trung Quốc tại Việt Nam phản ánh những chuyển dịch kinh tế rộng lớn hơn trong khu vực và mức độ liên kết ngày càng chặt chẽ giữa các thị trường. Mặc dù các thương hiệu này mang lại những lợi ích như sản phẩm có giá phải chăng và nhiều lựa chọn hơn cho người tiêu dùng, họ cũng đặt ra những thách thức đối với các doanh nghiệp trong nước. Việc điều hướng bối cảnh phức tạp này sẽ đòi hỏi hoạch định chiến lược, khả năng dự báo quy định và những nỗ lực hợp tác giữa chính phủ với các doanh nghiệp nội địa nhằm bảo đảm tăng trưởng bền vững và bao trùm trong lĩnh vực bán lẻ Việt Nam.

[1] https://www.vietdata.vn/post/vietnam-bubble-tea-market-2023-fierce-competition-among-brands?srsltid=AfmBOopxMyaZ747FG1fKe9-c5YE5kBE34-fAdnCeJtCSt1KJkW1rdcTl

[2] https://vir.com.vn/vietnams-fb-market-exciting-for-expanding-chinese-chains-113688.html

[3] https://en.vietnamplus.vn/foreign-e-commerce-platforms-expand-market-in-vietnam-post300967.vnp

[4] https://vietnamnet.vn/en/temu-s-super-low-prices-prompt-concern-as-e-commerce-giant-enters-vietnam-2334934.html

[5] https://vneconomy.vn/e-commerce-platform-temu-suspends-operation-in-vietnam.htm

[6] https://vir.com.vn/byd-targets-openning-100-dealerships-in-vietnam-within-next-three-years-112817.html

[7] https://www.reuters.com/business/autos-transportation/byd-introduce-three-more-car-models-vietnam-market-2024-07-18/

[8] https://www.reuters.com/business/autos-transportation/chinas-chery-set-up-800-mln-automobile-factory-vietnam-2024-04-04/

[9] https://emidas-magazine.com/en/news/20062024-2744

[10] https://news.tuoitre.vn/vietnamese-traders-prefer-low-cost-chinese-goods-to-locally-made-products-10382600.htm

[11] https://www.vietnam-briefing.com/news/vietnam-versus-china-manufacturing-cost-quality-infrastructure-comparison.html/

[12] https://www.mckinsey.com/capabilities/operations/our-insights/chinas-digital-r-and-d-imperative

[13] https://vir.com.vn/national-assembly-discusses-lao-cai-hanoi-haiphong-railway-project-122811.html

[14] https://www.vietnam-briefing.com/news/vietnam-reduces-mfn-tariffs-strategic-imports-decree-73.html

[15] https://news.tuoitre.vn/vietnamese-manufacturers-struggle-for-survival-amid-price-pressure-from-chinese-e-commerce-platforms-insider-10382550.htm

[16] https://en.vietnamplus.vn/temu-shein-must-complete-business-registration-by-month-end-post303801.vnp

[17] https://www.aseanbriefing.com/news/vietnams-new-e-commerce-tax-decree-what-digital-platforms-need-to-know/

[18] https://english.luatvietnam.vn/legal-news/building-trust-in-the-digital-marketplace-consumer-protection-laws-for-e-commerce-in-vietnam-4729-99750-article.html

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, xin vui lòng ghi rõ nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.