Cơ giới hóa trong nông nghiệp quy mô nhỏ ở Việt Nam

Cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ tại Việt Nam

09/12/2024

B&Company

Tổng quan về ngành nông nghiệp tại Việt Nam

Ngành nông nghiệp[1] là một trong ba trụ cột chính của nền kinh tế Việt Nam. Mặc dù phải đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức trong giai đoạn kinh tế trì trệ, tốc độ tăng trưởng của ngành nông nghiệp vẫn tiếp tục gia tăng, với CAGR đạt 7.2% trong giai đoạn 2012-2023, đạt 1,22 nghìn tỷ đồng và chiếm 12% GDP vào năm 2023[2].

Tỷ trọng GDP do nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản đóng góp

Nguồn: Tổng cục Thống kê Việt Nam

Bên cạnh đó, vai trò quan trọng của ngành này còn được thể hiện qua tình hình xuất khẩu nông sản của Việt Nam. Hiện Việt Nam đứng thứ 2 tại Đông Nam Á và thứ 15 trên toàn cầu về xuất khẩu nông sản[3].

Ngành nông nghiệp tập trung vào hai nhóm cây trồng chính: cây hàng năm và cây lâu năm. Trong đó, cây lương thực hàng năm đóng vai trò quan trọng nhất trong ngành nông nghiệp của đất nước. Các nhóm cây trồng quan trọng khác bao gồm cây ăn quả và cây công nghiệp. Biểu đồ dưới đây thể hiện diện tích đất dành cho từng nhóm cây trồng tại Việt Nam[4].

Diện tích đất của các nhóm cây trồng tại Việt Nam (2023)

Land area of crop types in Vietnam (2023)

Nguồn: Tổng cục Thống kê Việt Nam

Xét về quy mô sản xuất, ngành nông nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu là các hoạt động canh tác quy mô nhỏ, với 9,1 triệu hộ nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản tại khu vực nông thôn tính đến năm 2020 (cụ thể, ghi nhận 8,1 triệu hộ nông nghiệp, 162 nghìn hộ lâm nghiệp và 783 nghìn hộ thủy sản)[5].

Cơ giới hóa trong nông nghiệp Việt Nam

Về định hướng chính sách, Quyết định 858/QĐ-TTg năm 2022[6] của Thủ tướng Chính phủ đã xác định phát triển cơ giới hóa trong nông nghiệp và chế biến các sản phẩm nông, lâm, thủy sản (sau đây gọi chung là nông sản) là nhiệm vụ trọng yếu của ngành nông nghiệp, nhằm nâng cao giá trị gia tăng, thúc đẩy phát triển bền vững và hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu. Định hướng phát triển sẽ tập trung vào cơ giới hóa đồng bộ, gắn với các chuỗi sản xuất tích hợp chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Bên cạnh đó, việc ứng dụng máy móc, thiết bị, công nghệ tiên tiến và công nghệ thông minh trong các quy trình sản xuất nông nghiệp cũng sẽ được đặc biệt chú trọng.

Theo Quyết định nêu trên, mục tiêu cơ giới hóa đồng bộ ngành nông nghiệp được đặt ra cho từng lĩnh vực như sau:

Mục tiêu cơ giới hóa đồng bộ ngành nông nghiệp

Cánh đồng	Trồng trọt	Chăn nuôi	Nuôi trồng thủy sản	Khai thác và bảo quản thủy sản	Lâm nghiệp	Sản xuất muối
Mục tiêu cơ giới hóa đến năm 2030	70%	60%	90%	95%	50%	90%

Nguồn: Quyết định 858/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành

Trên thực tế, cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ ngày càng trở nên phổ biến trong những năm gần đây. Các hợp tác xã nông nghiệp và hộ gia đình đã áp dụng máy móc, công nghệ vào quy trình sản xuất, với sự khuyến khích và hỗ trợ của chính quyền địa phương. Bảng dưới đây trình bày một số ví dụ về máy móc và công nghệ liên quan đang được ứng dụng trong hoạt động sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ đến vừa tại một số lĩnh vực trọng điểm ở Việt Nam.

Ví dụ về máy móc và công nghệ liên quan đang được ứng dụng trong sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ đến vừa

Trồng trọt

Chăn nuôi

Nuôi trồng thủy sản

Khai thác và bảo quản thủy sản

· Máy cày

· Máy xới đất

· Máy phun thuốc bảo vệ thực vật

· Máy gặt đập liên hợp

· Máy cấy lúa

· Máy cắt cỏ

· Drone phun thuốc bảo vệ thực vật

· Máy ép viên phân hữu cơ

· Hệ thống chuồng trại chăn nuôi

· Hệ thống trộn thức ăn

· Máy cắt cỏ

· Hệ thống cho ăn và cấp nước tự động

· Máy ép viên thức ăn chăn nuôi

· Máy cho ăn tự động

· Máy hút tảo

· Máy sục khí

· Máy đo pH, oxy và nhiệt độ

· Máy xới đất dành cho nghêu và hàu

· Công nghệ bảo quản lạnh hybrid

· Công nghệ bảo quản Nano UFB

· Công nghệ bảo quản bằng đá sệt

Nguồn: Tổng hợp của B&Company từ thông tin thị trường

Các nỗ lực cơ giới hóa đã được triển khai tại nhiều tỉnh trên cả nước, nhằm gia tăng số lượng máy móc để thúc đẩy quá trình cơ giới hóa. Một số ví dụ thực tiễn bao gồm tỉnh Hải Dương, nơi đã có những thay đổi nhằm khuyến khích nông dân nâng tỷ lệ cơ giới hóa trong canh tác lúa lên 100%, còn được gọi là mô hình “cánh đồng không dấu chân”[7] trên diện tích 1.000 ha[8]. Tỉnh Hưng Yên hiện có 627 máy gặt lúa các loại phục vụ thu hoạch lúa, với mức độ cơ giới hóa trong khâu thu hoạch lúa đạt 96.5%[9].

Thách thức và Cơ hội cho các doanh nghiệp Nhật Bản

Mặc dù tỷ lệ cơ giới hóa đang gia tăng, sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam vẫn có quy mô nhỏ, với các thửa đất manh mún gây khó khăn cho việc triển khai cơ giới hóa đồng bộ trên cả nước. Máy móc sản xuất trong nước chỉ đáp ứng khoảng 32%[10], trong khi 60-70%[11] thị trường được cung ứng bởi các nhà sản xuất nước ngoài. Do đó, thu nhập thấp ở khu vực nông thôn càng cản trở quá trình cơ giới hóa. Bên cạnh đó, do sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ chiếm ưu thế, hoạt động sản xuất vẫn phụ thuộc nhiều vào thời tiết và các điều kiện tự nhiên, khiến cơ giới hóa trở nên rủi ro và khó triển khai đồng bộ giữa tất cả các hộ gia đình.

Tuy nhiên, Chính phủ và chính quyền địa phương vẫn đang tích cực thúc đẩy quá trình cơ giới hóa nông nghiệp tại Việt Nam. Do đó, thị trường máy móc và thiết bị nông nghiệp, đặc biệt là phục vụ sản xuất quy mô nhỏ, được kỳ vọng sẽ ngày càng năng động hơn trong tương lai.

Bên cạnh đó, trong suốt chiều dài lịch sử, các sản phẩm máy móc của Nhật Bản từ lâu đã được tin tưởng và đánh giá cao tại thị trường Việt Nam. Đối với máy móc nông nghiệp, các thương hiệu máy cày và máy cấy lúa của Nhật Bản đang được sử dụng và ưa chuộng tại Việt Nam nhờ chất lượng cao và độ bền. Trong đó, Kubota và Yanmar, nổi tiếng nhất với máy cấy lúa và máy gặt đập liên hợp, là hai trường hợp thành công nhất tại thị trường Việt Nam. Năm 2014, Yanmar mở văn phòng đầu tiên tại Việt Nam và đến năm 2018 ký thỏa thuận hợp tác với Agribank với chủ đề “Đưa công nghệ Nhật Bản đến với nông dân Việt Nam”, giúp nông dân dễ dàng tiếp cận các sản phẩm và máy móc của Yanmar từ Nhật Bản thông qua nguồn vốn của Agribank[12]. Tương tự, Kubota gia nhập thị trường Việt Nam vào năm 2008 và kể từ đó đã mở hơn 30 chi nhánh trên toàn quốc[13].

Trong những năm gần đây, hợp tác nông nghiệp giữa Việt Nam và Nhật Bản đã đạt được những bước tiến đáng kể, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp xanh, một trong bốn lĩnh vực mà Nhật Bản đang tích cực thúc đẩy tại Việt Nam, theo ông Kudo Yoshimoto, Phó Trưởng đại diện Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA)[14]. Song song với những nỗ lực này, Việt Nam đang từng bước tạo dựng môi trường thuận lợi để các doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư và hoạt động dễ dàng. Các hoạt động này bao gồm cải thiện cơ sở hạ tầng nông nghiệp, cải tạo các hệ thống thủy lợi lạc hậu, hỗ trợ xây dựng các chính sách và chiến lược thúc đẩy nông nghiệp, đồng thời phát triển nguồn nhân lực thông qua việc mời các chuyên gia Nhật Bản sang làm việc tại Việt Nam.

Trong tương lai gần, việc gắn kết sản xuất nông nghiệp với thiết bị cơ giới hóa và đồng bộ hóa cơ sở hạ tầng kỹ thuật sẽ tiếp tục là một ưu tiên trọng yếu của chính quyền địa phương. Bên cạnh đó, tăng cường nghiên cứu khoa học, thúc đẩy phát triển công nghệ và tập trung vào chuyển giao công nghệ máy móc nông nghiệp sẽ đóng vai trò then chốt đối với sự phát triển của ngành. Do đó, các công ty Nhật Bản có thể tìm hiểu cơ hội đầu tư vào chuyển giao công nghệ hoặc trực tiếp cung cấp các giải pháp máy móc và thiết bị phù hợp với nhu cầu của phương thức canh tác quy mô nhỏ tại Việt Nam.

[1] Bao gồm trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, thủy sản và bảo quản, lâm nghiệp và sản xuất muối

[2] Tổng cục Thống kê <Đánh giá>

[3] VOV (2024). Việt Nam nằm trong số 15 quốc gia xuất khẩu nông sản lớn nhất thế giới. <Đánh giá>

[4] Màu xanh: Cây hàng năm, Màu đỏ: Cây lâu năm

[5] GSO (2020). Thông cáo báo chí về điều tra giữa kỳ nông thôn và nông nghiệp năm 2020. <Đánh giá>

[6] Chính phủ (2022). Chiến lược phát triển cơ giới hóa nông nghiệp và chế biến nông, lâm, thủy sản đến năm 2030 <Đánh giá>

[7] Một hình thức cơ giới hóa toàn bộ quy trình sản xuất và áp dụng cho các hộ nông dân quy mô nhỏ, hiện đang được triển khai tại nhiều tỉnh

[8] Báo Nhân Dân (2023). Nâng cao hiệu quả sản xuất thông qua cơ giới hóa nông nghiệp <Đánh giá>

[9] Tỉnh ủy Hưng Yên (2024). Đẩy mạnh cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp <Đánh giá>

[10] Kiểm toán Nhà nước Việt Nam (2024). Cơ giới hóa: Động lực nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp <Đánh giá>

[11] VnEconomy (2024). Việt Nam là thị trường đầy tiềm năng cho các nhà sản xuất máy móc và thiết bị nông nghiệp <Đánh giá>

[12] Yanmar Vietnam Co., Ltd (2018). Triển khai thỏa thuận hợp tác giữa Yanmar và Agribank tại Hà Nội <Đánh giá>

[13] Trang web chính thức của Kubota Vietnam (2024). <Đánh giá>

[14] Mekong ASEAN (2023). Tăng cường hợp tác nông nghiệp xanh giữa Việt Nam và Nhật BảnĐánh giá>

Công ty B&Company, Inc.

Công ty Nhật Bản đầu tiên chuyên về nghiên cứu thị trường tại Việt Nam từ năm 2008. Chúng tôi cung cấp một loạt các dịch vụ bao gồm báo cáo ngành, phỏng vấn ngành, khảo sát người tiêu dùng, kết nối kinh doanh. Ngoài ra, chúng tôi đã phát triển một cơ sở dữ liệu với hơn 900.000 công ty tại Việt Nam, có thể được sử dụng để tìm kiếm đối tác và phân tích thị trường.

Xin vui lòng liên hệ với chúng tôi nếu bạn có bất kỳ câu hỏi nào.

info@b-company.jp + (84) 28 3910 3913