Mặc dù nguồn sinh khối dồi dào, hiện chỉ một phần nhỏ chất thải sinh khối được sử dụng cho sản xuất năng lượng hiện đại, cho thấy tiềm năng chưa được khai thác đáng kể trong việc phát điện. Năng lượng sinh khối có nhiều lợi thế ở các vùng nông thôn và nông nghiệp, nơi nguồn nguyên liệu sẵn có cao và các nhà máy sinh khối nối lưới hoặc phân tán có thể giúp giảm thiểu chất thải đồng thời cung cấp nhu cầu điện và nhiệt tại địa phương.

Các sáng kiến và chính sách hỗ trợ của chính phủ

Cam kết của Việt Nam đối với chuyển đổi xanh và hành động vì khí hậu là động lực chính thúc đẩy phát triển năng lượng sinh khối. Tại COP26, Chính phủ Việt Nam cam kết đạt mục tiêu phát thải khí nhà kính ròng bằng 0 vào năm 2050, từ đó chuyển đổi từ nhiên liệu hóa thạch sang các nguồn năng lượng tái tạo và carbon thấp. Năng lượng sinh khối được công nhận là một thành phần quan trọng của quá trình chuyển đổi này, đặc biệt là nhờ khả năng cung cấp điện ổn định và có thể điều chỉnh được, khác với các nguồn năng lượng không ổn định như năng lượng mặt trời và năng lượng gió.

Chính phủ Việt Nam đã nhiều lần nhấn mạnh việc hỗ trợ phát triển điện sinh khối. Một số chính sách hỗ trợ bao gồm:

– Feed-in Tariff (FiT) các cơ chế cho năng lượng tái tạo, cung cấp giá mua điện được đảm bảo cho các dự án điện sinh khối, giúp cải thiện khả năng huy động vốn và thu hút đầu tư tư nhân.

– Direct Power Purchase Agreement (DPPA) Khung pháp lý này đang được phát triển để cho phép các khách hàng tiêu thụ điện năng lớn mua điện năng tái tạo trực tiếp từ các nhà máy phát điện, tạo ra các cơ hội thương mại mới cho các dự án sinh khối.

– National power development strategies ưu tiên mở rộng năng lượng tái tạo, an ninh năng lượng và đa dạng hóa cơ cấu nguồn cung năng lượng.

Biomass planning capacity (2030 and 2050)

Đơn vị: MW

Nguồn: NSMO, Quyết định số 768/QD-TTg

Các dự án sinh khối và định hướng phát triển tại Việt Nam

Năng lượng sinh học đã tồn tại từ lâu ở Việt Nam, đặc biệt là trong ngành công nghiệp đường, nơi các nhà máy đường sử dụng bã mía để phát điện phục vụ nhu cầu nội bộ và trong nhiều trường hợp, bán phần điện dư thừa cho lưới điện quốc gia. Các công ty như Công ty Cổ phần Mía đường Lâm Sơn và Công ty Cổ phần Đường Ninh Hòa đã xây dựng các nhà máy điện sinh học quy mô nhỏ bên cạnh các nhà máy sản xuất đường để tận dụng lượng lớn chất thải mía.[5].

Cùng với sự phát triển của cơ cấu điện lực quốc gia, các nhà máy này đang được mở rộng. Ví dụ, Nhà máy điện sinh khối An Khê thuộc Công ty Cổ phần Đường Quảng Ngãi đã được nâng cấp từ 29MW lên 95MW vào năm 2018.[6]Theo kế hoạch, công suất tổng cộng sẽ được mở rộng lên 135MW.[7]Nhà máy điện sinh khối KCP Phú Yên cũng có kế hoạch nâng cấp công suất lên 45MW.[8].

Gần đây, ngành năng lượng sinh học của Việt Nam đã chứng kiến sự phát triển sôi động nhờ sự tham gia tích cực của công ty năng lượng tái tạo Nhật Bản Erex, đặc biệt là thông qua Cơ chế Tín dụng Chung (JCM) của Nhật Bản. Erex dự kiến sẽ xây dựng tới 19 nhà máy điện sinh học và các nhà máy sản xuất viên nén gỗ liên quan trên khắp Việt Nam vào giữa những năm 2030, mở rộng đáng kể năng lực sản xuất điện sinh học của cả nước.[9]Công trình đầu tiên của họ là Nhà máy điện sinh khối Hậu Giang, hợp tác với Công ty Cổ phần Năng lượng sinh học Hậu Giang. Họ đã được cấp phép xây dựng các nhà máy điện sinh khối tại Lào Cai và Tuyên Quang, dự kiến sẽ đi vào hoạt động năm 2027.[10].

Một số dự án năng lượng sinh học tại Việt Nam (cập nhật tháng 1/2026)

*Vị trí được cập nhật theo sự hợp nhất hành chính quốc gia vào tháng 7 năm 2025.

Tổng hợp của B&Company

Bên cạnh việc phát triển các dự án mới, định hướng năng lượng sinh khối của Việt Nam ngày càng chú trọng đến việc chuyển đổi và tái sử dụng các nhà máy nhiệt điện hiện có, đặc biệt là các nhà máy nhiệt điện than, sang sử dụng nhiên liệu sinh khối hoặc hỗn hợp sinh khối-amoniac. Đến năm 2030, các nhà máy nhiệt điện than hoạt động được 20 năm sẽ được định hướng chuyển đổi nhiên liệu sang sinh khối hoặc amoniac khi khả thi về mặt kinh tế, và các nhà máy có tuổi đời trên 40 năm sẽ bị loại bỏ nếu việc chuyển đổi không khả thi. Đến năm 2050, Việt Nam sẽ loại bỏ hoàn toàn việc phát điện bằng than.[11].

Một ví dụ đáng chú ý là chương trình chuyển đổi năng lượng tại Tập đoàn Điện lực Vinacomin (TKV Power), nơi các nhà máy nhiệt điện than Na Duong và Cao Ngan đang được đánh giá về các lộ trình chuyển đổi nhiên liệu. Những nỗ lực này được Erex (Nhật Bản) hỗ trợ, phản ánh sự hợp tác quốc tế trong chuyển giao công nghệ và giảm phát thải, đánh dấu sự chuyển dịch từ sự phụ thuộc truyền thống vào than đá sang sản xuất điện sạch hơn từ sinh khối.[12].

Những thách thức và hệ quả

Mặc dù sở hữu tiềm năng tài nguyên mạnh mẽ và các tín hiệu chính sách dài hạn rõ ràng, việc phát triển năng lượng sinh khối tại Việt Nam vẫn đối mặt với một số thách thức về cấu trúc. Các dự án sinh khối vẫn đòi hỏi vốn đầu tư lớn so với quy mô hiện tại, trong khi chuỗi cung ứng nguyên liệu (thu gom, tập kết, vận chuyển và ổn định giá cả của phế phẩm nông lâm nghiệp) còn rời rạc và mang tính đặc thù vùng miền, làm tăng rủi ro vận hành. Thêm vào đó, các thủ tục cấp phép, tiếp cận đất đai và kết nối lưới điện cho các dự án sinh khối (đặc biệt là các nhà máy mới) có thể phức tạp và tốn thời gian, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ ở cấp địa phương và sự am hiểu về quy định.

Trước những thách thức này, các nhà đầu tư nước ngoài nên áp dụng cách tiếp cận chiến lược, dựa trên quan hệ đối tác khi tham gia vào lĩnh vực sinh khối của Việt Nam:

Ưu tiên hợp tác với các doanh nghiệp công nghiệp địa phương và các tổ chức liên kết với nhà nước.

Hợp tác với các nhà sản xuất đường, các công ty lâm nghiệp hoặc các tập đoàn nhà nước (ví dụ: các công ty con của EVN hoặc Vinacomin Power) có thể giảm thiểu rủi ro về nguyên liệu đầu vào, đơn giản hóa quy trình cấp phép và tạo điều kiện tiếp cận cơ sở hạ tầng hiện có, đặc biệt là đối với các dự án nâng cấp nhà máy hoặc chuyển đổi nhiên liệu. Hợp tác với các đối tác địa phương cũng rất hữu ích cho việc thành lập các dự án điện sinh khối mới.

Tập trung vào các cơ hội chuyển đổi nhiên liệu và cải tạo các khu đất bỏ hoang.

Chính sách định hướng của Việt Nam hướng tới việc chuyển đổi các nhà máy điện than cũ sang sử dụng sinh khối hoặc amoniac vào năm 2050 tạo ra những cơ hội hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài có công nghệ chuyển đổi, giải pháp đồng đốt và chuyên môn vận hành, trong đó rủi ro dự án thường thấp hơn so với các dự án xây dựng mới hoàn toàn.

Tận dụng các cơ chế quốc tế và khuôn khổ tài chính xanh.

Các cơ chế như Cơ chế tín dụng chung của Nhật Bản (JCM), tài chính khí hậu và các chương trình tín dụng carbon có thể cải thiện đáng kể khả năng huy động vốn cho dự án. Các nhà đầu tư nên cơ cấu lại dự án phù hợp với chương trình hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng không và chuyển đổi xanh của Việt Nam để tiếp cận nguồn vốn ưu đãi và hỗ trợ chính sách.

Phát triển các chuỗi giá trị sinh khối tích hợp thay vì các nhà máy điện riêng lẻ.

Đầu tư dài hạn thành công có khả năng phụ thuộc vào việc tích hợp nguồn cung cấp nhiên liệu, sản xuất viên nén, phát điện và cung cấp nhiệt công nghiệp, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm thiểu rủi ro do biến động giá nguyên liệu.

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, vui lòng ghi rõ nguồn và cung cấp liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

[1] Vietnam Energy, Industrial biomass – A new energy source to help neutralize carbon (https://nangluongvietnam.vn/sinh-khoi-cong-nghiep-nguon-nang-luong-moi-giup-trung-hoa-carbon-28479.html)

[2] Decision No. 768/QD-TTg, Approving Amendment to National electricity Development planning of 2021 – 2030 Period and vision to 2050 (https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Tai-nguyen-Moi-truong/Quyet-dinh-768-QD-TTg-2025-Dieu-chinh-Quy-hoach-phat-trien-dien-luc-quoc-gia-thoi-ky-2021-2030-651977.aspx)

[3] Vietnam.net, Năng lượng sinh khối và tiềm năng của nó tại Việt Nam (https://vietnamnet.vn/nang-luong-sinh-khoi-va-tiem-nang-tai-viet-nam-i264624.html)

[4] Tiềm năng điện năng và sinh khối tại Việt Nam (https://www.evn.com.vn/d/vi-VN/news/Tiem-nang-dien-sinh-khoi-tai-Viet-Nam-60-17-501116)

[5] GIZ ESP, Phát triển năng lượng sinh khối trong ngành công nghiệp đường (https://www.esp.org.vn/vi/news/phat-trien-dien-sinh-khoi-trong-nganh-mia-duong/)

[6] Tổng công ty Năng lượng Việt Nam, bổ sung dự án điện sinh khối An Khê vào Kế hoạch Phát triển Điện lực VII (https://nangluongvietnam.vn/bo-sung-du-an-dien-sinh-khoi-an-khe-vao-qhd-vii-13884.html)

[7] Tạp chí Công thương, Gia Lai: An Khe Biomass Power Plant to be expanded, raising total investment to over 2,753 billion VND (https://tapchicongthuong.vn/gia-lai–mo-rong-nha-may-dien-sinh-khoi-an-khe–nang-tong-von-len-hon-2-753-ty-dong-233063.htm)

[8] Nhà đầu tư, KCP sẽ đầu tư thêm $60 triệu đồng vào nhà máy điện sinh khối và nhà máy đường tại Phú Yên. (https://nhadautu.vn/kcp-se-rot-them-60-trieu-usd-cho-dien-sinh-khoi-nha-may-duong-o-phu-yen-d95762.html)

[9] EREX, Giải pháp (https://www.erex.vn/solutions)

[10] EREX, Lễ khởi công xây dựng Nhà máy điện sinh khối Yên Bái và Nhà máy điện sinh khối Tuyên Quang (https://www.erex.vn/news/191/)

[11] Decision No. 768/QD-TTg, Approving Amendment to National electricity Development planning of 2021 – 2030 Period and vision to 2050 (https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Tai-nguyen-Moi-truong/Quyet-dinh-768-QD-TTg-2025-Dieu-chinh-Quy-hoach-phat-trien-dien-luc-quoc-gia-thoi-ky-2021-2030-651977.aspx)

[12] Báo Công thương, Chuyển đổi năng lượng tại TKV Power Corporation (https://congthuong.vn/chuyen-doi-nang-luong-o-tong-cong-ty-dien-luc-tkv-381246.html)