Trong những năm gần đây, hoạt động bán hàng trực tuyến đối với hàng xách tay ngày càng phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của mô hình kinh doanh này đã đặt ra nhiều thách thức trong công tác quản lý thuế, kiểm soát chất lượng sản phẩm, xác minh nguồn gốc và bảo đảm cạnh tranh công bằng. Trước tình hình đó, Chính phủ đang triển khai các quy định chặt chẽ hơn nhằm hỗ trợ phát triển hàng hóa nhập khẩu chính ngạch. Những nỗ lực này góp phần tạo sân chơi bình đẳng, giúp sản phẩm nhập khẩu chính ngạch cạnh tranh công bằng hơn về giá, đồng thời bảo đảm chất lượng, chế độ bảo hành và quyền lợi người tiêu dùng tốt hơn.

Sự phát triển của hàng xách tay trực tuyến tại Việt Nam

Kinh doanh hàng xách tay là hoạt động nhập khẩu hàng hóa mua từ nước ngoài (thường là các quốc gia phát triển như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc) và đưa vào Việt Nam qua hành lý cá nhân hoặc dịch vụ vận chuyển. Hàng xách tay trở nên phổ biến trong giai đoạn đầu của quá trình tự do hóa thương mại, đặc biệt sau các thỏa thuận thương mại với Liên Xô (1991) và khi Việt Nam gia nhập ASEAN (1995).

Nhu cầu gia tăng đối với hàng hóa nước ngoài, cùng với việc Vietnam Airlines nối lại các chuyến bay quốc tế đến Bangkok, Paris và Moscow vào năm 1993, đã tạo nền tảng cho sự phát triển của hoạt động nhập khẩu hàng xách tay.

Ban đầu, các mặt hàng này chủ yếu được tiếp viên hàng không, phi công và những người đi nước ngoài công tác hoặc du lịch mang về. Các mặt hàng phổ biến gồm mỹ phẩm, thực phẩm bổ sung, quần áo, thiết bị gia dụng và đồ điện tử. Trong những năm gần đây, hoạt động kinh doanh và vận chuyển hàng xách tay càng phát triển mạnh mẽ nhờ nhu cầu ngày càng tăng.

Theo báo cáo của công ty dữ liệu thương mại điện tử Metric, tổng giá trị giao dịch trên các nền tảng thương mại điện tử đạt 319 nghìn tỷ đồng vào năm 2024, tăng 37.36% so với năm 2023[1]. Sự bùng nổ của thương mại điện tử không chỉ mở rộng quy mô thị trường mà còn giúp hoạt động kinh doanh hàng xách tay trở nên dễ tiếp cận và thuận tiện hơn.

Doanh số bán lẻ trực tuyến trên các sàn Thương mại điện tử (Bao gồm Shopee, Tiktok Shop, Lazada, Tiki, Sendo)
(Đơn vị: nghìn tỷ đồng)

Nguồn: Metric

Các nền tảng trực tuyến, đặc biệt thông qua hình thức bán hàng livestream, cho phép người bán tiếp cận khách hàng nhanh chóng, giảm chi phí thuê mặt bằng và thúc đẩy tương tác trực tiếp cũng như xây dựng niềm tin. Bên cạnh đó, hoạt động kinh doanh hàng xách tay cũng phát triển mạnh trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook và Instagram. Những kênh này không được bao gồm trong các số liệu thống kê chính thức nhưng chiếm tỷ trọng đáng kể trong hoạt động kinh doanh thực tế.

Thị phần của các sàn Thương mại điện tử lớn nhất năm 2024
(100%=25 tỷ USD)

Nguồn: “Google, Temasek and Bain & Company”[2]

Các vi phạm và hệ quả của hoạt động kinh doanh hàng xách tay trực tuyến

Mặc dù mang lại lợi nhuận cao, nhiều cá nhân và chủ doanh nghiệp nhỏ kinh doanh hàng xách tay chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, gây thất thu ngân sách và tạo ra sự cạnh tranh không công bằng đối với hàng nhập khẩu chính ngạch (vốn phải tuân thủ mọi quy định, dẫn đến chi phí cao hơn). Dưới đây là các loại thuế thường bị người bán hàng xách tay né tránh[3]:

–  Thuế nhập khẩu: Áp dụng đối với hàng hóa vượt mức miễn thuế (10 triệu đồng/người/chuyến). Nhiều người bán lợi dụng kẽ hở bằng cách đưa hàng vào dưới dạng hành lý cá nhân để tránh khai báo.

–  Thuế giá trị gia tăng (VAT): Thông thường ở mức 10%, được tính trên tổng giá trị hàng hóa sau thuế nhập khẩu. Hàng xách tay thường không chịu khoản thuế này do không thực hiện thủ tục nhập khẩu.

–  Thuế tiêu thụ đặc biệt (SCT): Áp dụng đối với các mặt hàng như rượu, thuốc lá, mỹ phẩm cao cấp, nước hoa, điện thoại di động, v.v.

–  Thuế thu nhập cá nhân (PIT): Áp dụng đối với người bán có doanh thu hằng năm trên 100 triệu đồng (thuế suất 0.5%). Nhiều cá nhân né tránh khoản thuế này bằng cách không đăng ký kinh doanh.

–  Thuế môn bài: Bắt buộc áp dụng nếu doanh thu hằng năm vượt 100 triệu đồng, với mức từ 300.000 đồng đến 1 triệu đồng.

–  Phí hải quan: Thường bị né tránh do hàng xách tay không được khai báo.

–  Thuế bảo vệ môi trường và thuế chống bán phá giá: Áp dụng đối với một số sản phẩm nhất định nhưng thường bị né tránh.

Ngoài ra, hàng xách tay không chịu sự kiểm soát về chất lượng, tiềm ẩn rủi ro đối với an toàn của người tiêu dùng. Sản phẩm không rõ nguồn gốc có thể gây hại cho sức khỏe và xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng. Tuy nhiên, người tiêu dùng thường bỏ qua những rủi ro tiềm ẩn này và tiếp tục ưa chuộng hàng xách tay nhờ nguồn gốc nước ngoài, mức giá thấp hơn so với hàng nhập khẩu chính ngạch và sự thuận tiện của danh mục sản phẩm đa dạng, sẵn có.

Các biện pháp quản lý của Chính phủ

Để giải quyết những vấn đề này, Chính phủ đã triển khai một số biện pháp nhằm tăng cường kiểm soát hoạt động bán hàng trực tuyến theo hình thức xách tay. Theo Thông tư 40/2021/TT-BTC, kể từ ngày 1 tháng 8 năm 2021[4], các sàn thương mại điện tử được yêu cầu khấu trừ và nộp thuế GTGT và thuế TNCN (Thuế Thu nhập Cá nhân) thay cho người bán là cá nhân, với mức thuế lần lượt là 1% và 0.5%. Điều này nhằm bảo đảm việc thu thuế công bằng và toàn diện giữa các mô hình kinh doanh.

Bên cạnh đó, cơ quan thuế đã tăng cường công tác thanh tra, giám sát và xử lý các hành vi vi phạm. Việc ứng dụng CNTT trong quản lý thuế, chẳng hạn như kết nối dữ liệu của các sàn thương mại điện tử với cơ quan thuế, giúp nâng cao hiệu quả và giảm tình trạng trốn thuế.

Quy định của Chính phủ đối với hoạt động kinh doanh hàng hóa xách tay góp phần tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Cơ hội cho hàng hóa nhập khẩu chính ngạch

Việc tăng cường kiểm soát hoạt động bán hàng xách tay trực tuyến mở ra những cơ hội mới cho các sản phẩm nhập khẩu chính ngạch. Khi hàng hóa xách tay chịu sự giám sát chặt chẽ hơn và mất đi lợi thế về giá, người tiêu dùng có xu hướng chuyển sang các sản phẩm nhập khẩu chính ngạch, vốn bảo đảm chất lượng, nguồn gốc xuất xứ và quyền lợi bảo hành. Xu hướng này khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chất lượng sản phẩm, dịch vụ hậu mãi và xây dựng thương hiệu, qua đó thúc đẩy việc bảo vệ người tiêu dùng và tạo dựng môi trường kinh doanh lành mạnh hơn. Đây là cơ hội để các doanh nghiệp kinh doanh hợp pháp củng cố vị thế và hướng tới tăng trưởng bền vững.

———–

Với hơn 15 năm kinh nghiệm tại thị trường Việt Nam, B&Company tự hào là đối tác chiến lược đồng hành cùng nhiều thương hiệu trong hành trình thâm nhập và mở rộng hoạt động kinh doanh một cách hiệu quả, hợp pháp và bền vững. Chúng tôi cung cấp các giải pháp nghiên cứu thị trường toàn diện, từ phân tích xu hướng ngành và nghiên cứu hành vi người tiêu dùng đến đánh giá đối thủ cạnh tranh và chuỗi phân phối, giúp doanh nghiệp xác định chính xác các phân khúc mục tiêu và tối ưu hóa chiến lược thị trường. Không chỉ cung cấp dữ liệu, B&Company còn tư vấn các mô hình kinh doanh tuân thủ khung pháp lý của Việt Nam, kết nối doanh nghiệp với các đối tác địa phương đáng tin cậy và xây dựng lộ trình phát triển dài hạn, giúp thương hiệu nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo dựng giá trị lâu dài tại thị trường trong nước.

[1] Toàn cảnh thị trường bán lẻ trực tuyến năm 2024 & Dự báo năm 2025: https://www.scribd.com/document/842824046/Metric-online-E-com-Report-2025-English-Ver-1740491205?utm_source=chatgpt.com

[2]  ‘Báo cáo ’e-Conomy SEA 2024’ (Google, Temasek và Bain & Company): https://economysea.withgoogle.com//intl/ALL_vn/home/?b%27utm_source=chatgpt.com%27

[3] Cổng thông tin pháp luật: lhttps://thuvienphapluat.vn/hoi-dap-phap-luat/839E580-hd-hang-hoa-nhap-khau-vao-viet-nam-phai-chiu-cac-loai-thue-nao.html

[4] Cổng thông tin pháp lý: https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Thue-Phi-Le-Phi/Thong-tu-40-2021-TT-BTC-huong-dan-thue-gia-tri-gia-tang-thue-thu-nhap-ca-nhan-477635.aspx