Sáp nhập và mua lại (M&A) đã trở thành một đặc điểm trọng yếu trong bức tranh kinh tế Việt Nam, cung cấp cơ chế cho tái cấu trúc doanh nghiệp, hợp nhất thị trường và thu hút đầu tư nước ngoài. Từ đầu năm 2024, thị trường M&A Việt Nam được đặc trưng bởi tốc độ tăng trưởng ổn định và hoạt động gia tăng, bất chấp những thách thức do tình trạng bất định của kinh tế toàn cầu gây ra. Bài viết này phân tích thực trạng tổng thể của hoạt động M&A tại Việt Nam, các lĩnh vực then chốt thúc đẩy hoạt động này và những thương vụ đáng chú ý trong năm 2024. Ngoài ra, bài viết cũng nêu bật các cơ hội mới nổi và đánh giá những tác động rộng hơn của các xu hướng này.

Tình hình tổng quan

Mặc dù thị trường M&A được hình thành tại Việt Nam vào năm 1999, thị trường này chỉ thực sự phát triển và cho thấy xu hướng tăng trưởng rõ rệt từ năm 2007 trở đi. Các làn sóng M&A trên thị trường Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn khác nhau, trong đó mỗi làn sóng tiếp theo nhìn chung đều có quy mô lớn hơn làn sóng trước. Đáng chú ý, đã có ba làn sóng chính: làn sóng thứ nhất từ năm 2008 đến năm 2013, làn sóng thứ hai từ năm 2014 đến năm 2017 và làn sóng thứ ba từ năm 2018 đến nay[1].

Thị trường M&A Việt Nam kể từ đầu năm 2024 đã cho thấy sự phục hồi và tăng trưởng đáng kể, đặc biệt sau giai đoạn đầy thách thức trong năm 2023 do nhiều yếu tố kinh tế toàn cầu. Các lĩnh vực chủ chốt như bất động sản, hàng tiêu dùng, năng lượng và ngân hàng đã trở thành tâm điểm của các thương vụ M&A. Sự phục hồi của kinh tế toàn cầu cùng các chính sách hỗ trợ từ Chính phủ Việt Nam đã tạo điều kiện hoàn tất nhiều giao dịch lớn, đặc biệt với sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài.

Xét về nhà đầu tư, hoạt động M&A trong năm 2022 và các năm trước đó liên tục chứng kiến sự thay đổi trong xu hướng dòng vốn, chuyển dịch từ các nhà đầu tư nước ngoài sang các nhà đầu tư trong nước. Theo các chuyên gia, trong những giai đoạn đầu, hoạt động M&A chủ yếu do các nhà đầu tư nước ngoài thực hiện, bao gồm các nhà đầu tư đến từ Thái Lan, Singapore, Nhật Bản và Hàn Quốc, v.v[2]. Trong bảy tháng đầu năm 2024, vốn đầu tư nước ngoài chảy vào các dự án mới và các dự án hiện hữu lần lượt tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước, tăng 35.6% lên US$10,8 tỷ và tăng 19.4% lên gần $5 tỷ[3].

Các thương vụ M&A nổi bật trong năm 2024

Khi năm 2024 bắt đầu, thị trường M&A Việt Nam tiếp tục chứng kiến sự chuyển dịch năng động, với các nhà đầu tư trong nước ngày càng đóng vai trò dẫn dắt trong hoạt động mua lại. Sự chuyển dịch này tiếp nối xu hướng từ các năm trước, được thúc đẩy bởi niềm tin ngày càng gia tăng của các doanh nghiệp trong nước và các chính sách hỗ trợ khuyến khích sự tham gia của khu vực nội địa. Kể từ đầu năm 2024, Việt Nam đã ghi nhận một số thương vụ M&A nổi bật, phản ánh mối quan tâm đa dạng của cả nhà đầu tư trong nước và quốc tế.

Bảng dưới đây trình bày một số thương vụ M&A nổi bật nhất kể từ đầu năm 2024

Nguồn: Tổng hợp của B&Company

Các giao dịch này phản ánh sự sôi động của thị trường M&A Việt Nam trong năm 2024, khi các doanh nghiệp trong nước tích cực tham gia mở rộng và củng cố vị thế trong những lĩnh vực chiến lược then chốt.

Động lực phát triển và cơ hội đầu tư nước ngoài

Thị trường M&A Việt Nam được thúc đẩy bởi một số động lực chủ chốt bắt nguồn từ cả các yếu tố trong nước và quốc tế. Thứ nhất là tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, với GDP được Ngân hàng Thế giới dự báo tăng 6.1% trong năm 2024[4], điều này thúc đẩy nhu cầu mở rộng sản xuất và cải thiện cơ sở hạ tầng. Ngoài ra, Chính phủ Việt Nam cũng đã tích cực triển khai các chính sách và hành động nhằm thúc đẩy hoạt động M&A, nhận thức được vai trò của hoạt động này trong hiện đại hóa nền kinh tế và thu hút đầu tư nước ngoài. Các cải cách pháp lý, như Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư (2021), đã tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài tham gia M&A thông qua việc đơn giản hóa thủ tục và làm rõ các quy định về sở hữu. Bên cạnh đó, Chính phủ còn cung cấp các ưu đãi thuế và hỗ trợ tài chính trong những lĩnh vực tăng trưởng cao như sản xuất và tài chính, qua đó làm cho môi trường đầu tư trở nên hấp dẫn hơn. Các nỗ lực phát triển thị trường tài chính, bao gồm việc hợp nhất Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội và Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh thành Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam, nhằm tăng cường tính minh bạch của thị trường và củng cố niềm tin của nhà đầu tư[5]. Hơn nữa, việc tham gia các hiệp định thương mại quốc tế như CPTPP và EVFTA đã mở ra những cơ hội mới cho hoạt động M&A xuyên biên giới, khi giúp các nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận những thị trường lớn hơn với các điều kiện ưu đãi. Nhìn chung, các chính sách và sáng kiến này củng cố vị thế của Việt Nam như một điểm đến cạnh tranh và hấp dẫn cho hoạt động M&A.

Năm 2023, VPBank đã hoàn tất việc bán 15% cổ phần cho Sumitomo Mitsui Banking Corporation, đưa ngân hàng Nhật Bản này trở thành đối tác chiến lược trong giai đoạn phát triển tiếp theo của VPBank. Giá trị thương vụ vượt 35,9 nghìn tỷ đồng (gần US$1,5 tỷ). Số cổ phần được phát hành thông qua hình thức phát hành riêng lẻ phải tuân theo thời hạn hạn chế chuyển nhượng là năm năm. VPBank đã nhận khoản tiền đặt cọc tương đương 10% từ SMBC cho đợt phát hành riêng lẻ trước phiên họp đại hội đồng cổ đông thường niên diễn ra vào tháng 4. 90% còn lại sẽ được thanh toán khi thương vụ hoàn tất[6].

Ngo Chi Dung, VPBank chairman, speaking at an event to announce its stake sale to Sumitomo Mitsui Banking Corporation

Nguồn: VnExpress

Trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế, những cải thiện về chính sách và các hiệp định thương mại của Việt Nam tạo ra môi trường thuận lợi cho hoạt động sáp nhập và mua lại xuyên biên giới, những thương vụ lớn như vậy cho thấy các nhà đầu tư nước ngoài đang tận dụng các cơ hội này như thế nào. Quan hệ hợp tác giữa VPBank và SMBC là minh chứng cho niềm tin ngày càng gia tăng của các nhà đầu tư quốc tế vào tiềm năng kinh tế dài hạn của Việt Nam cũng như những nỗ lực của Chính phủ trong việc hiện đại hóa thị trường tài chính.

Phần kết luận

Hoạt động M&A tại Việt Nam từ đầu năm 2024 được thúc đẩy bởi sự kết hợp giữa ổn định kinh tế vĩ mô, các chính sách thuận lợi của Chính phủ và sự quan tâm ngày càng tăng của nhà đầu tư nước ngoài đối với những lĩnh vực then chốt như tài chính, bất động sản, công nghệ và sản xuất. Bất chấp những thách thức liên quan đến tính minh bạch của quy định và tình trạng bất định của kinh tế toàn cầu, Việt Nam vẫn là điểm đến rất hấp dẫn cho hoạt động sáp nhập và mua lại.

Trong thời gian tới, vị thế của Việt Nam như một trung tâm sản xuất của khu vực, cùng với cơ sở người tiêu dùng ngày càng mở rộng và nền kinh tế số phát triển, sẽ tiếp tục tạo ra những cơ hội hấp dẫn cho cả nhà đầu tư trong nước và nước ngoài. Tuy nhiên, việc điều hướng môi trường pháp lý đang không ngừng thay đổi của Việt Nam và vượt qua những thách thức liên quan đến biến động kinh tế toàn cầu sẽ có ý nghĩa then chốt đối với thành công dài hạn của các thương vụ M&A tại Việt Nam.

[1] Tạp chí Kinh tế và Dự báo (2024). Thực trạng và giải pháp thúc đẩy hoạt động sáp nhập và mua lại tại Việt Nam. <Đánh giá>

[2] Tạp chí GSO (2023). Thị trường M&A Việt Nam: từ “chiến lược” đến “cơ hội”. <Đánh giá>

[3] Viet Nam News (2024). Thị trường M&A chờ đợi những thương vụ lớn. <Đánh giá>

[4] Government News (2024). WB nâng dự báo tăng trưởng GDP của Việt Nam. <Đánh giá>

[5] National Institute for Finance (2020). Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam chính thức được thành lập. <Đánh giá>

[6] VnExpress (2023). VPBank hoàn tất bán 15% vốn cổ phần cho Sumitomo Mitsui Banking Corporation. <Đánh giá>

Đọc các bài viết khác