Nhờ tính tiện lợi và khả năng tiếp cận cao, thanh toán bằng mã QR đã nhanh chóng được áp dụng tại thị trường bán lẻ Việt Nam, bao gồm các hộ kinh doanh và tiểu thương. Tuy nhiên, việc ban hành Nghị định 70 và chuyển từ phương thức tính thuế khoán sang kê khai dựa trên doanh thu đã bộc lộ những điểm yếu mang tính cơ cấu trong việc sử dụng rộng rãi mã QR cá nhân. Trước áp lực pháp lý này, việc sử dụng mã QR cá nhân chắc chắn sẽ suy giảm, thúc đẩy các hộ kinh doanh chuyển sang sử dụng các dịch vụ chuyên biệt.

Mức độ phổ biến của mã QR

Trong thập kỷ qua, Việt Nam đã chứng kiến sự tăng trưởng nhanh chóng của các giao dịch không dùng tiền mặt, trong đó thanh toán bằng mã QR nổi lên như một trong những phương thức thanh toán được áp dụng rộng rãi nhất. Theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, trong 9 tháng đầu năm 2025, giao dịch không dùng tiền mặt tăng 43.3% về số lượng và 24.2% về giá trị giao dịch so với cùng kỳ năm trước. Đặc biệt, các giao dịch sử dụng mã QR ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng: 61.6% về số lượng và 150.7% về giá trị giao dịch[1].

Mã QR đặc biệt phổ biến trong các hộ kinh doanh và những người bán hàng rong vì chi phí thấp, dễ triển khai và không yêu cầu thiết bị POS, qua đó giảm đáng kể rào cản áp dụng đối với các tiểu thương[2]. Bất kỳ chủ cửa hàng nào cũng có thể nhanh chóng áp dụng phương thức này bằng cách mở tài khoản ngân hàng, tạo mã QR cá nhân và đặt mã tại quầy. Vì vậy, thanh toán QR đã trở thành một phần trong hành vi tiêu dùng hằng ngày, bao gồm cả các môi trường bán lẻ phi chính thức như chợ truyền thống và các quầy hàng ven đường[3].

Quầy bán xôi xanh có mã QR.

Nguồn: Dan Viet

Quy định thuế mới đối với hộ kinh doanh

Khung pháp lý của Việt Nam đối với hộ kinh doanh đang trải qua một sự thay đổi căn bản, tác động trực tiếp đến cách thức sử dụng mã QR. Theo khuôn khổ thuế mới được ban hành thông qua Nghị định 70, Chính phủ đang chuyển hộ kinh doanh từ cơ chế thuế khoán sang chế độ tự kê khai dựa trên doanh thu thực tế. Hộ kinh doanh sẽ phải duy trì sổ sách kế toán đầy đủ, định kỳ kê khai doanh thu và phát hành hóa đơn điện tử được kết nối với hệ thống của cơ quan thuế[4]. Đây là sự thay đổi lớn so với mô hình trước đây, trong đó hộ kinh doanh nộp mức thuế ước tính cố định và không bắt buộc phải ghi chép có hệ thống từng giao dịch.

Những vấn đề khi sử dụng mã QR cá nhân

Trong bối cảnh pháp lý mới này, việc sử dụng rộng rãi mã QR cá nhân cho các giao dịch kinh doanh đã trở thành một vấn đề.

Rủi ro pháp lý và tuân thủ

Khi cơ chế thuế mới được ban hành, mã QR dùng cho chuyển khoản và thanh toán cũng được phân biệt rõ. Mặc dù đều sử dụng mã QR làm giao diện quét, chuyển khoản QR là phương thức chuyển tiền giữa các cá nhân, trong đó mã QR chứa thông tin tài khoản cá nhân, cho phép tiền được chuyển trực tiếp vào tài khoản ngân hàng của một cá nhân. Đây là phương thức mã QR cá nhân được các hộ kinh doanh áp dụng rộng rãi. Ngược lại, thanh toán QR là giải pháp thanh toán được cấp cho tài khoản doanh nghiệp đã đăng ký. Các giao dịch QR Pay được ghi nhận là thanh toán thương mại, được hạch toán vào doanh thu bán hàng và có thể tự động liên kết với hệ thống POS, nền tảng lập hóa đơn điện tử và các yêu cầu báo cáo của cơ quan thuế[5].

Việc sử dụng mã QR cá nhân gây khó khăn trong phân biệt giữa thu nhập cá nhân và thu nhập kinh doanh. Theo cơ chế thuế mới, điều này tạo ra những rủi ro tuân thủ đáng kể, do cơ quan thuế yêu cầu hồ sơ giao dịch minh bạch, có thể kiểm toán và phù hợp với doanh thu đã kê khai cũng như hóa đơn điện tử đã phát hành. Việc tiếp tục sử dụng mã QR cá nhân có thể khiến hộ kinh doanh đối mặt với rủi ro pháp lý trong các đợt thanh tra thuế, bao gồm khó khăn trong việc giải trình luồng giao dịch và nguy cơ bị nghi ngờ kê khai thiếu doanh thu[6]. Trong một số trường hợp, điều này có thể làm phát sinh nghi ngờ về hành vi trốn thuế hoặc báo cáo doanh thu không rõ ràng.

Thiếu cơ chế bảo vệ người tiêu dùng

Một hạn chế lớn khác của việc sử dụng mã QR cá nhân cho các giao dịch kinh doanh là mức độ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng còn hạn chế. Các khoản thanh toán được thực hiện qua mã QR cá nhân về mặt pháp lý được phân loại là giao dịch chuyển khoản ngân hàng giữa các cá nhân, thay vì giao dịch thương mại, do đó nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của các quy định chính thức về thanh toán dành cho đơn vị chấp nhận thanh toán. Vì vậy, người tiêu dùng thường không nhận được biên lai hoặc hóa đơn chính thức, đồng thời không có cơ chế tiêu chuẩn hóa cho việc hoàn tiền, khiếu nại giao dịch hoặc giải quyết tranh chấp trong trường hợp hàng hóa bị lỗi, dịch vụ không được cung cấp hoặc xảy ra gian lận. Trong các trường hợp chuyển khoản nhầm hoặc bị lừa đảo liên quan đến mã QR cá nhân, ngân hàng thường không thể đảo ngược giao dịch nếu không có sự đồng ý của người nhận, khiến người tiêu dùng đứng trước nguy cơ chịu tổn thất tài chính[7].

Không tương thích với các hệ thống thanh toán quốc tế

Một hạn chế khác của mã QR cá nhân là không thể kết nối với các mạng lưới thanh toán quốc tế. Chuyển khoản qua mã QR cá nhân thường gắn với tài khoản ngân hàng trong nước và các hạ tầng thanh toán nội địa, chẳng hạn như hệ thống chuyển khoản liên ngân hàng tại Việt Nam, và không được thiết kế để hỗ trợ thẻ nước ngoài, ví điện tử quốc tế hoặc các tiêu chuẩn thanh toán quốc tế. Việc thiếu khả năng tương thích quốc tế không chỉ hạn chế cơ hội tăng doanh thu của các hộ kinh doanh mà còn tạo ra trở ngại trong những lĩnh vực then chốt như du lịch và dịch vụ, nơi chi tiêu của khách hàng nước ngoài đóng vai trò đáng kể[8]. Khi Việt Nam thúc đẩy thanh toán số như một phần trong chiến lược hiện đại hóa nền kinh tế, khoảng cách này càng củng cố sự cần thiết phải chuyển đổi các hộ kinh doanh khỏi hình thức chuyển khoản qua mã QR cá nhân

Dịch vụ hỗ trợ hộ kinh doanh của các ngân hàng lớn

Trong bối cảnh áp lực tuân thủ quy định gia tăng, các hộ kinh doanh phải đối mặt với nhiều thách thức đáng kể khi chuyển sang các giải pháp thanh toán đã đăng ký, liên kết với tài khoản kinh doanh. Những mối quan ngại phổ biến bao gồm phí giao dịch, được cho là làm giảm biên lợi nhuận vốn đã mỏng; chi phí lắp đặt hoặc thiết lập hệ thống POS hay phần mềm; và sự phức tạp trong vận hành, chẳng hạn như việc làm quen với các ứng dụng mới, quản lý hóa đơn điện tử và đối soát giao dịch để kê khai thuế. Nhận thức được những rào cản này, các ngân hàng Việt Nam đã bắt đầu định vị mình không chỉ là nhà cung cấp dịch vụ thanh toán mà còn là đối tác chuyển đổi số cho các hộ kinh doanh.

MB Bank – Giải pháp kỹ thuật số MB Seller

Thông qua giải pháp MB Seller, MB cung cấp một hệ sinh thái số tích hợp, cho phép các hộ kinh doanh tiếp nhận thanh toán qua mã QR, quản lý giao dịch và phát hành hóa đơn điện tử chỉ bằng điện thoại thông minh mà không cần thiết bị POS hoặc phần cứng bổ sung. Điều này giúp giảm đáng kể chi phí lắp đặt và chi phí đầu tư ban đầu, vốn là một trong những rào cản lớn nhất đối với các đơn vị kinh doanh siêu nhỏ. Đáng chú ý, ứng dụng trên điện thoại di động – mSeller được thiết kế có tính đến yêu cầu tuân thủ thuế, cho phép hồ sơ giao dịch phù hợp với yêu cầu kê khai doanh thu và lập hóa đơn điện tử theo chế độ thuế mới[9]. Sử dụng ứng dụng, các hộ kinh doanh có thể phát hành hóa đơn điện tử bằng điện thoại thông minh[10].

Vietcombank – Nền tảng thanh toán dành cho người bán DigiShop

Vietcombank hỗ trợ các hộ kinh doanh thông qua VCB DigiShop, nền tảng số dành cho đơn vị chấp nhận thanh toán, chú trọng tiêu chuẩn hóa, minh bạch và phù hợp với quy định. DigiShop cho phép thanh toán bằng mã QR của đơn vị chấp nhận thanh toán đã đăng ký và tích hợp hồ sơ giao dịch với việc quản lý tài khoản kinh doanh, giúp các hộ kinh doanh phân tách rõ ràng dòng tiền cá nhân và dòng tiền kinh doanh. Đáng chú ý, giải pháp của Vietcombank được thiết kế để kết nối với hệ sinh thái thương mại số và thuế rộng lớn hơn của Việt Nam, bao gồm khả năng tương thích với các nền tảng eTax và phần mềm POS, quản lý cửa hàng của bên thứ ba như KiotViet[11].

Agribank – Gói hỗ trợ hộ kinh doanh

Thông qua gói dịch vụ của mình, Agribank giải quyết một trong những rào cản cấp thiết nhất đối với việc áp dụng các giải pháp thanh toán đã đăng ký: chi phí lắp đặt và dịch vụ. Theo chương trình này, Agribank cung cấp miễn phí dịch vụ thanh toán số và các dịch vụ liên quan đến POS cho hộ kinh doanh trong thời hạn lên đến ba năm (đến hết năm 2028), qua đó giảm đáng kể gánh nặng tài chính liên quan đến việc chuyển đổi sang các hệ thống thanh toán dành cho đơn vị chấp nhận thanh toán tuân thủ quy định[12]. Bên cạnh đó, Agribank cũng tận dụng mạng lưới chi nhánh và cơ sở khách hàng rộng khắp, đặc biệt tại các khu vực nông thôn và bán đô thị, để hướng dẫn trực tiếp và cung cấp khả năng tiếp cận ngân hàng số cho các hộ kinh doanh[13].

Other banks such as Techcombank, BIDV and Vietinbank also accelerate their support to help household businesses adopt in compliance with Decree 70 with discounted service packages and other innovative solutions. One prominent solution is SoftPOS, which allows merchants to accept card and wallet payments directly on NFC-enabled smartphones without installing traditional POS hardware[14]. This solution is cost-effective and suitable for the Vietnamese context, considering the widespread ownership of smartphones and Internet connections in Vietnam. According to the Ministry of Information and Communications, the smartphone ownership rate among adults is 84.4% in 2023 and is targeted to reach 100% in 2025[15]. The Internet adoption rate is increasing consistently over time.

Vietnam Internet adoption rate (2016-2025)

Đơn vị: %

Nguồn: DataReportal

Phần kết luận

The decline of personal QR codes and the mandatory shift toward registered payment methods under Decree 70 fundamentally reshape Vietnam’s household business landscape. The formalization of household business transactions creates clearer revenue data, stronger compliance infrastructure, and more standardized payments, improving market transparency. This opens opportunities for foreign fintech firms, payment service providers, POS and accounting software vendors, and cross-border payment networks to partner with local banks, integrate into Vietnam’s evolving digital payment ecosystem, and serve a newly formalized merchant base. In the medium term, the decline of personal QR codes and the rise of specialized accounts are likely to strengthen Vietnam’s investment attractiveness by aligning its retail payment infrastructure more closely with international standards.

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào trong bài viết này, vui lòng trích dẫn nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

[1] Government News, QR payments are booming and require comprehensive standardization (https://baochinhphu.vn/thanh-toan-qr-bung-no-va-yeu-cau-chuan-hoa-toan-dien-10225111919305399.htm)

[2] VnEconomy, Opportunities for QR payment growth (https://en.vneconomy.vn/opportunities-for-qr-payment-growth.htm)

[3] Vietnam Education E-Magazine, Digital transformation involves changing habits towards cashless payments (https://giaoduc.net.vn/chuyen-doi-so-bang-thay-doi-thoi-quen-de-thanh-toan-khong-dung-tien-mat-post253763.gd)

[4] Official: businesses with revenue under 500 million VND will still be required to keep accounting records in 2026 (https://thuvienphapluat.vn/phap-luat/ho-tro-phap-luat/chinh-thuc-doanh-thu-duoi-500-trieu-ho-kinh-doanh-van-phai-lam-so-sach-ke-toan-nam-2026-chi-tiet-ra-177463-250119.html)

[5] VnEconomy, Shift towards merchant-based QR payments (https://en.vneconomy.vn/shift-towards-merchant-based-qr-payments.htm)

[6] VnEconomy, Who benefits when upgrading QR money transfers to QR payments? (https://vneconomy.vn/ai-huong-loi-khi-nang-hang-qr-chuyen-tien-len-qr-thanh-toan.htm)

[7] VnEconomy, Shift towards merchant-based QR payments (https://en.vneconomy.vn/shift-towards-merchant-based-qr-payments.htm)

[8] Business and Integration E-Magazine, QR Code payments are booming, but many businesses still use personal codes? (https://doanhnghiephoinhap.vn/thanh-toan-qr-code-bung-no-nhung-nhieu-ho-kinh-doanh-van-dung-ma-ca-nhan-121646.html)

[9] MB Bank, MB provides MB Seller digital solutions (https://www.mbbank.com.vn/chi-tiet/tin-mb/mb-cung-cap-bo-giai-phap-so-mb-seller-dong-hanh-cung-ho-kinh-doanh-but-toc-60-ngay-chuyen-doi-ke-khai-thue-2025-11-24-16-3-3/6828)

[10] Government News, MB offers the mSeller app: Businesses can issue electronic invoices with just a phone (https://baochinhphu.vn/mb-tang-ung-dung-mseller-ho-kinh-doanh-chi-can-dien-thoai-la-co-the-xuat-hoa-don-dien-tu-102250614201231134.htm)

[11] Vietcombank, VCB Digishop – A comprehensive solution to support household businesses. (https://www.vietcombank.com.vn/vi-VN/To-chuc/SMEs/Danh-sach-tin-noi-bat-KHSMEs/Articles/2025/06/25/VCB-DIGISHOP-dong-hanh-cung-ho-kinh-doanh)

[12] Ngân hàng Agribank ra mắt gói sản phẩm và dịch vụ “Agribank đồng hành cùng doanh nghiệp hộ gia đình” (https://www.agribank.com.vn/vn/khuyen-mai/khuyen-mai-ca-nhan/khuyen-mai-ngan-hang-so/agribank-ra-mat-goi-san-pham-dich-vu-agribank-dong-hanh-cung-ho-kinh-doanh)

[13] Agribank, Agribank accelerates support for business households in digital transformation and implementation of Decree 70/2025/ND-CP (https://www.agribank.com.vn/vn/ve-agribank/tin-tuc-su-kien/tin-ve-agribank/hoat-dong-agribank/agribank-tang-toc-ho-tro-ho-kinh-chuyen-doi-so-va-thuc-thi-nghi-dinh-70-2025-nd-cp)

[14] Techcombank, SoftPOS – Giải pháp thanh toán thẻ tiện lợi và tiết kiệm chi phí (https://techcombank.com/thong-tin/blog/softpos)

[15] Quyết định số 36/QĐ-TTg, Phê duyệt kế hoạch phát triển cơ sở hạ tầng thông tin và truyền thông giai đoạn 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050 (https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Xay-dung-Do-thi/Quyet-dinh-36-QD-TTg-2024-phe-duyet-Quy-hoach-ha-tang-thong-tin-va-truyen-thong-2021-2030-595184.aspx)