Thị trường trái phiếu xanh của Việt Nam đã tăng trưởng nhanh chóng, với sự chi phối của các tập đoàn lớn và ngân hàng, trong khi các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) tiếp cận vốn thông qua các khoản vay xanh từ ngân hàng thương mại. Các SME phải đối mặt với những rào cản kéo dài, bao gồm sự thiếu chắc chắn về quy định, quy trình cho vay phức tạp và năng lực chuyên môn hạn chế. Những trở ngại này hạn chế sự tham gia của SME vào hệ sinh thái tài chính bền vững. Đối với các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là các tổ chức tài chính phát triển (DFI), cơ hội nằm ở các khoản đầu tư kết hợp giữa nguồn vốn và hỗ trợ kỹ thuật nhằm nâng cao năng lực cho SME, qua đó hỗ trợ giải ngân hiệu quả các quỹ xanh và thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh toàn diện tại Việt Nam.

Tổng quan thị trường

Trái phiếu xanh là một công cụ nợ, trong đó nguồn tiền thu được được sử dụng để tài trợ hoặc tái cấp vốn cho các dự án “xanh”: những dự án góp phần vào tính bền vững môi trường, giảm nhẹ hoặc thích ứng với biến đổi khí hậu. Các trái phiếu này có những đặc điểm cấu trúc tương tự trái phiếu thông thường (ví dụ: lãi suất cố định, hoàn trả theo lịch trình), nhưng đi kèm với yêu cầu cao hơn về tính minh bạch và trách nhiệm giải trình: tổ chức phát hành được kỳ vọng sẽ phân bổ rõ ràng nguồn tiền thu được cho các dự án xanh đủ điều kiện, báo cáo về việc sử dụng nguồn vốn và thường thuê các đơn vị đánh giá bên ngoài để xác minh tác động.[1].

Năm 2016, Việt Nam thí điểm phát hành trái phiếu xanh đầu tiên tại Thành phố Hồ Chí Minh và Bà Rịa - Vũng Tàu. Đến năm 2018, trái phiếu xanh chính thức gia nhập thị trường Việt Nam, mặc dù quy mô phát hành vẫn còn khiêm tốn và chủ yếu đến từ chính quyền địa phương. Từ năm 2019 trở đi, các doanh nghiệp như Vinhomes (Vingroup) và Vietnam Electricity (EVN) bắt đầu phát hành. Đến năm 2022, EVN Finance trở thành tổ chức phát hành đầu tiên tại Việt Nam cấu trúc trái phiếu xanh theo Bộ Nguyên tắc Trái phiếu xanh của ICMA[2]. Năm 2025, VPBank phát hành trái phiếu xanh đầu tiên của Việt Nam (300 triệu USD) trên thị trường quốc tế[3].

Thị trường trái phiếu xanh của Việt Nam đã tăng trưởng đáng kể trong những năm gần đây, với tổng giá trị phát hành tăng từ chỉ 284 triệu USD trong giai đoạn 2016-2020 lên khoảng 1,4 tỷ USD vào tháng 6 năm 2024[4]. Mặc dù mở rộng nhanh chóng, thị trường vẫn tương đối nhỏ nếu xét đến nhu cầu tài chính cho quá trình chuyển đổi xanh của Việt Nam. Ước tính, quá trình chuyển đổi xanh trong lĩnh vực năng lượng của Việt Nam sẽ cần 368 tỷ USD[5]. Khoảng cách này cho thấy sự cần thiết phải huy động thêm nguồn vốn xanh và tiếp tục phát triển các cơ chế tài chính xanh để hỗ trợ các mục tiêu khí hậu và tăng trưởng kinh tế bền vững của Việt Nam.

Các đợt phát hành trái phiếu xanh chính trong năm 2024 và 2025

Làn sóng phát hành trái phiếu xanh gần đây trong giai đoạn 2024–2025, do các tổ chức tài chính lớn (BIDV, Vietcombank, VPBank) và các doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực xử lý nước (IDI Group, Biwase Long An, Hoa Binh – Xuan Mai Clean Water) dẫn dắt, cho thấy xu hướng các đơn vị có quy mô lớn và tiềm lực vốn mạnh tham gia thị trường. Tất cả các trái phiếu đều tuân thủ Bộ Nguyên tắc Trái phiếu xanh của Hiệp hội Thị trường Vốn Quốc tế (ICMA).

*VPBank phát hành trái phiếu xanh trên thị trường quốc tế với giá trị tính bằng triệu USD

Nguồn: Tổng hợp của B&Company

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) vẫn chưa xuất hiện trong danh sách các tổ chức phát hành trực tiếp. Thay vào đó, vai trò của họ trong chuỗi tài chính xanh mang tính gián tiếp, chủ yếu thông qua việc tiếp cận nguồn vốn trái phiếu xanh qua hoạt động cho vay của ngân hàng, khi trái phiếu xanh do các ngân hàng thương mại phát hành phân bổ nguồn vốn vào các dự án phù hợp với định hướng môi trường. Tuy nhiên, nhiều SME phải đối mặt với những thách thức đáng kể trong việc tiếp cận các khoản vay xanh. Những khó khăn này bắt nguồn từ quy trình cho vay phức tạp, chi phí tuân thủ và xác minh cao, cùng yêu cầu nghiêm ngặt về việc chứng minh các dự án của họ đáp ứng các tiêu chuẩn xanh. Ngoài ra, SME thường thiếu năng lực và nguồn lực cần thiết để thực hiện suôn sẻ các quy trình này. Do đó, nhiều doanh nghiệp nhỏ gặp khó khăn trong việc tận dụng đầy đủ các kênh tín dụng được tài trợ bằng trái phiếu xanh, từ đó hạn chế sự tham gia của họ vào hệ sinh thái tài chính xanh đang phát triển của Việt Nam. Điều này cho thấy sự cần thiết của các cơ chế hỗ trợ có mục tiêu nhằm cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng xanh của SME và thúc đẩy sự phát triển toàn diện, bền vững hơn.

Những khó khăn của SME Việt Nam khi tiếp cận nguồn vốn trái phiếu xanh

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm đa số trong số các doanh nghiệp Việt Nam. Họ là lực lượng chủ chốt trong việc áp dụng các thực hành bền vững trên phạm vi cả nước, góp phần thực hiện các mục tiêu bền vững dài hạn. Tuy nhiên, họ phải đối mặt với nhiều rào cản khi tiếp cận các khoản vay xanh.

Thách thức về quy định

Rào cản đáng kể đầu tiên đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) trong việc tiếp cận các khoản vay xanh nằm ở khuôn khổ pháp lý đang được hoàn thiện, đặc biệt là hệ thống phân loại xanh. Cho đến gần đây, vẫn chưa có một hệ thống phân loại xanh chi tiết, được chấp nhận trên toàn quốc cho từng ngành, tạo ra sự bất định đối với các ngân hàng. Sự thiếu rõ ràng này khiến các ngân hàng không muốn cho SME vay do lo ngại về “greenwashing” (rủi ro các khoản vay có thể được cấp cho những dự án bị gắn nhãn xanh một cách sai lệch[6]).

Vào tháng 7 năm 2025, với việc ban hành Quyết định 21/2025/QĐ-TTg, Việt Nam chính thức thiết lập hệ thống phân loại xanh có tính ràng buộc pháp lý đầu tiên. Hệ thống này xác định các tiêu chí môi trường và phân loại 45 loại dự án thuộc 7 lĩnh vực đủ điều kiện nhận tài chính xanh[7]. Quyết định này đưa ra các tiêu chí môi trường và quy trình thẩm tra rõ ràng, tạo nền tảng vững chắc hơn để các ngân hàng tự tin mở rộng tín dụng xanh. Do mới được ban hành, hệ thống phân loại hiện tại bao phủ ít lĩnh vực hơn so với thực tế, đòi hỏi phải tiếp tục cập nhật để phù hợp hơn với sự phát triển của công nghệ xanh và các điều kiện thị trường[8].

Quy trình phức tạp và tốn kém

Thứ hai, bản thân quy trình cho vay cũng đặt ra nhiều thách thức. SME thường gặp khó khăn do thiếu tài sản thế chấp hữu hình, vì họ thường không có đủ các tài sản truyền thống như đất đai để bảo đảm cho khoản vay[9]. Ngoài ra, việc định giá “tài sản xanh” như các tấm pin năng lượng mặt trời trên mái nhà phức tạp hơn và chưa được chuẩn hóa bằng so với các tài sản thông thường. Sự phức tạp này khiến việc đánh giá rủi ro và ra quyết định cho vay của ngân hàng trở nên khó khăn hơn. Bên cạnh đó, SME phải chịu chi phí cao liên quan đến việc tuân thủ, giám sát và thẩm tra của bên thứ ba để đáp ứng các yêu cầu của khoản vay xanh[10]. Những gánh nặng tài chính và hành chính bổ sung này có thể làm triệt tiêu các lợi ích kinh tế mà các ưu đãi của chính phủ hướng tới, khiến các khoản vay xanh trở nên khó tiếp cận và kém hấp dẫn hơn đối với SME.

SME thiếu chuyên môn và hỗ trợ phù hợp

Nhìn chung, SME thiếu chuyên môn và sự hỗ trợ cần thiết để xử lý những phức tạp của tài chính xanh. Những hạn chế phổ biến ở SME, như hiểu biết chưa đầy đủ về các tiêu chí ESG, cách tiếp cận còn hạn chế đối với các tiêu chuẩn phát triển bền vững và thiếu nhân sự có kỹ năng, cản trở khả năng đàm phán thành công các khoản vay xanh. Nhận thức về tín dụng xanh trong cộng đồng SME còn thấp. Khả năng tiếp cận hạn chế với các dịch vụ tư vấn và đào tạo càng làm trầm trọng thêm những khó khăn này, khiến SME ở thế bất lợi so với các doanh nghiệp lớn có đội ngũ chuyên trách[11]. Trong bối cảnh này, sự tham gia của các tổ chức tài chính quốc tế và các ngân hàng phát triển sẽ đóng vai trò quan trọng, cung cấp chuyên môn và cam kết đối với phát triển bền vững.

Hàm ý kinh doanh đối với nhà đầu tư nước ngoài

Trong bối cảnh thị trường trái phiếu xanh của Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu và khuôn khổ pháp lý tiếp tục được hoàn thiện, các nhà đầu tư nước ngoài phải đối mặt với cả những cơ hội đầy hứa hẹn lẫn các thách thức đáng kể. Thị trường cho thấy tiềm năng tăng trưởng mạnh, đặc biệt khi tài chính xanh trở thành ưu tiên chiến lược quốc gia do chính phủ đề ra[12]. Diễn biến này nâng cao tính minh bạch và niềm tin của nhà đầu tư, tạo môi trường thuận lợi cho các khoản đầu tư bền vững. Tuy nhiên, các nhà đầu tư nước ngoài cần chuẩn bị cho những khiếm khuyết của thị trường và sự thiếu nhất quán trong quy định, đặc biệt liên quan đến SME, hiện có năng lực hạn chế trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn của khoản vay xanh, đồng thời phải đối mặt với chi phí cao và quy trình phức tạp.

Đối với các nhà đầu tư nước ngoài, việc tham gia thị trường trái phiếu xanh của Việt Nam ở giai đoạn này đòi hỏi tầm nhìn dài hạn, vượt ra ngoài các khoản lợi nhuận tài chính trước mắt. Thay vì chỉ mua trái phiếu từ các tổ chức tài chính và ngân hàng Việt Nam, các tổ chức như các định chế tài chính phát triển (DFI) nên ưu tiên các khoản đầu tư tích hợp, bao gồm các chương trình Hỗ trợ kỹ thuật (TA). Những sáng kiến TA này có thể tài trợ các gói đào tạo cho SME, giúp ngân hàng giải ngân vốn xanh một cách hiệu quả đến các doanh nghiệp nhỏ hơn và tránh gặp khó khăn trong việc cho vay do những khoảng trống về năng lực của SME.

Các tổ chức nước ngoài, đặc biệt là DFI, có thể trực tiếp trao quyền cho các SME Việt Nam bằng cách tài trợ các chương trình nâng cao năng lực song song với các cam kết vốn của mình nhằm thúc đẩy tài chính toàn diện. Chẳng hạn, cam kết $50 triệu của British International Investment dành cho VPBank hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang năng lượng xanh của Việt Nam thông qua các dịch vụ tư vấn nhằm nâng cao mức độ sẵn sàng cho hoạt động cho vay SME[13]. Tương tự, Asian Development Bank và State Bank of Vietnam đã dẫn dắt một dự án hỗ trợ kỹ thuật nhằm thúc đẩy tài chính toàn diện bằng cách đào tạo các SME về tuân thủ ESG và chuẩn bị dự án xanh, bảo đảm các ngân hàng có thể phân bổ hiệu quả nguồn tiền thu được từ trái phiếu xanh[14]. Cách tiếp cận này có thể giải quyết khoảng trống kiến thức của các SME, giảm thiểu rủi ro greenwashing và mở rộng sự tham gia của thị trường, qua đó thúc đẩy phát triển bền vững toàn diện.

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, xin vui lòng ghi rõ nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

[1] Climate Bonds Initiative, How to Issue Green Bonds, Social Bonds and Sustainability Bonds (https://asianbondsonline.adb.org/green-bonds/pdf/How%20to%20Issue%20Guide%20Vietnamese%20FINAL%20PRINT.pdf)

[2] Environment Magazine, Phát hành trái phiếu xanh tại Việt Nam – Thực trạng và khuyến nghị (https://tapchimoitruong.vn/chuyen-muc-3/phat-hanh-trai-phieu-xanh-tai-viet-nam-thuc-trang-va-khuyen-nghi-31767)

[3] VPBank, VPBank tiên phong phát hành thành công 300 triệu USD trái phiếu bền vững quốc tế (https://www.vpbank.com.vn/tin-tuc/thong-cao-bao-chi/2025/vpbank-tien-phong-phat-hanh-thanh-cong-300-trieu-usd-trai-phieu-ben-vung-quoc-te)

[4] The Ministry of Finance, Thực trạng thị trường tài chính xanh tại Việt Nam (https://mof.gov.vn/vien-chien-luoc/nghien-cuu-va-trao-doi-1/mofucm332024)

[5] British International Investment, British International Investment cam kết $50m cho VPBank, hỗ trợ quá trình chuyển đổi năng lượng xanh của Việt Nam (https://www.bii.co.uk/en/news-insight/news/british-international-investment-commits-50m-to-vpbank-supporting-vietnams-green-energy-transition/)

[6] Hội thảo quốc tế năm 2025 về Khí hậu, Tài chính và Phát triển bền vững, Các công cụ nợ khí hậu tại Việt Nam: Đánh giá bối cảnh tài chính xanh và đổi mới hướng tới khả năng chống chịu với khí hậu (https://iscfs2025.sciencesconf.org/641923/document)

[7] Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg (https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Tien-te-Ngan-hang/Quyet-dinh-21-2025-QD-TTg-xac-nhan-du-an-dau-tu-thuoc-danh-muc-phan-loai-xanh-650735.aspx)

[8] The Saigon Times, Phân loại xanh đã được ban hành, tiếp theo là gì? (https://thesaigontimes.vn/phan-loai-xanh-da-co-tiep-theo-la-gi/)

[9] Vietnam News, Quỹ Phát triển SME cần được cải cách (https://vietnamnews.vn/economy/1730058/sme-development-fund-in-need-of-reforms.html)

[10] VTG Securities, Những rào cản đối với doanh nghiệp trên hành trình tiếp cận tín dụng xanh (https://vtgs.vn/nhung-rao-can-cua-doanh-nghiep-tren-hanh-trinh-toi-voi-tin-dung-xanh/)

[11] Hội thảo quốc tế năm 2025 về Khí hậu, Tài chính và Phát triển bền vững, Các công cụ nợ khí hậu tại Việt Nam: Đánh giá bối cảnh tài chính xanh và đổi mới hướng tới khả năng chống chịu với khí hậu (https://iscfs2025.sciencesconf.org/641923/document)

[12] Vietnam Economics News, Thúc đẩy tài chính xanh: Việt Nam trên hành trình phát triển bền vững (https://congthuong.vn/thuc-day-tai-chinh-xanh-viet-nam-tren-hanh-trinh-phat-trien-ben-vung-361230.html)

[13] British International Investment, British International Investment cam kết $50m cho VPBank, hỗ trợ quá trình chuyển đổi năng lượng xanh của Việt Nam (https://www.bii.co.uk/en/news-insight/news/british-international-investment-commits-50m-to-vpbank-supporting-vietnams-green-energy-transition/)

[14] VnEconomy, ADB và Thụy Sĩ cải thiện khả năng tiếp cận tài chính của SME (https://en.vneconomy.vn/adb-switzerland-to-improve-sme-access-to-finance.htm)