Tóm tắt

Bài viết này phân tích tác động của xung đột Trung Đông đến các ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam thông qua chi phí logistics cao hơn, thời gian vận chuyển kéo dài hơn và sự gia tăng bất ổn trong chuỗi cung ứng. Hướng đến các nhà lãnh đạo doanh nghiệp, các nhà xuất khẩu và các nhà quan sát thị trường, bài viết nhấn mạnh tác động đến ngành dệt may, điện tử và sản phẩm gỗ, đồng thời nêu bật những hệ quả rộng hơn đối với khả năng phục hồi và năng lực cạnh tranh thương mại.

Một cuộc xung đột khu vực với những hậu quả toàn cầu đối với thương mại.

Xung đột ở Trung Đông đã trở thành vấn đề vượt ra ngoài phạm vi an ninh khu vực. Với vận tải đường biển vận chuyển hơn 80% hàng hóa thương mại toàn cầu, sự gián đoạn trên các tuyến vận chuyển quan trọng có thể nhanh chóng ảnh hưởng đến chi phí sản xuất, lịch trình giao hàng và dòng chảy thương mại trên toàn thế giới. Reuters đưa tin vào cuối tháng 3 năm 2026 rằng các hãng vận tải lớn vẫn đang phải vật lộn với rủi ro vận chuyển trong khu vực, trong khi Giám đốc điều hành IMF Kristalina Georgieva cảnh báo vào ngày 6 tháng 4 rằng xung đột có thể dẫn đến lạm phát cao hơn và tăng trưởng toàn cầu chậm lại.[1] [2] [3] [4]

Tác động của xung đột đã bắt đầu thể hiện rõ trong nền kinh tế Việt Nam. Hãng tin Reuters đưa tin rằng giá tiêu dùng tại Việt Nam đã tăng 4.65% so với cùng kỳ năm ngoái trong tháng 3 năm 2026, trong đó chi phí vận tải tăng 10.81% do giá năng lượng toàn cầu tăng cao ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế. Bộ Công Thương Việt Nam cũng cảnh báo rằng xung đột có thể làm tăng chi phí nhiên liệu, vận chuyển và bảo hiểm cho các doanh nghiệp trong nước, đồng thời sự gián đoạn trên các tuyến vận tải biển và hàng không chính có thể ảnh hưởng đến cả vận tải đường biển và đường hàng không.[5] [6]

Đối với Việt Nam, vấn đề không chỉ đơn thuần là liệu Trung Đông có phải là điểm đến xuất khẩu chính hay không. Câu hỏi quan trọng hơn là liệu các ngành xuất khẩu của đất nước có thể duy trì khả năng cạnh tranh khi thời gian vận chuyển kéo dài, nguyên liệu đầu vào trở nên đắt đỏ hơn và lịch trình giao hàng trở nên khó dự đoán hơn. Điều này đặc biệt quan trọng đối với dệt may, điện tử và sản phẩm gỗ, ba trong số những ngành xuất khẩu quan trọng nhất của Việt Nam. Năm 2025, xuất khẩu dệt may ước tính đạt 1 tỷ 4 tỷ USD, xuất khẩu điện tử đạt khoảng 107,75 tỷ USD, và xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt 17,2 tỷ USD.[7]

Export value of some Vietnamese sectors in 2025

Đơn vị: % ; 100% = $475,06 tỷ

Nguồn: Tổng hợp của B&Company từ Cục Hải quan Việt Nam.

Phân tích theo ngành: Áp lực không đồng đều giữa các trụ cột xuất khẩu của Việt Nam

Dệt may và quần áo: áp lực thương mại cấp bách nhất

Trong số các ngành xuất khẩu chính của Việt Nam, dệt may đang chịu ảnh hưởng thương mại rõ rệt nhất. Đây là ngành có biên lợi nhuận thấp, phụ thuộc vào người mua, trong đó thời gian giao hàng thường quan trọng gần như ngang bằng với giá cả. Thời gian vận chuyển kéo dài có thể làm gián đoạn lịch bán hàng theo mùa, gia tăng áp lực vốn lưu động và làm suy yếu niềm tin của người mua. Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) đã cảnh báo rằng việc chuyển hướng tàu qua Mũi Hảo Vọng đang kéo dài thời gian giao hàng từ 14 đến 20 ngày, trong khi giá cước vận chuyển đến Mỹ và EU đã tăng gấp hai đến ba lần. Các lô hàng đến bờ biển phía Đông của Mỹ cũng phải chịu thêm phụ phí rủi ro chiến tranh khoảng 1.400 đến 2.000 USD đến 1.400 USD/container.[8] [9]

Tác động đã bắt đầu thể hiện rõ ở cấp độ công ty. Dony Garment cho biết Jordan chiếm gần 20% doanh thu xuất khẩu của họ, với phần lớn các lô hàng được vận chuyển qua Biển Đỏ. Mặc dù công ty chưa phải đối mặt với việc hủy đơn hàng, nhưng họ đang chuẩn bị cho khả năng chậm trễ từ 15 đến 20 ngày, đủ để gây gián đoạn cho các nhà bán lẻ trong thời gian mua sắm cao điểm nếu tình hình tiếp diễn. Điều này cho thấy tại sao mối quan tâm chính của các nhà xuất khẩu hàng may mặc không chỉ là chi phí vận chuyển cao hơn, mà còn là nguy cơ bỏ lỡ các đợt bán hàng ngắn hạn tại thị trường nước ngoài.[10]

A garment factory in Vietnam

Nguồn: VnExpress

Tại một diễn đàn kinh doanh gần đây ở Thành phố Hồ Chí Minh, ông Phạm Văn Việt, Chủ tịch Công ty Việt Thắng Jean, cho biết chi phí vận chuyển một container 40 feet dự kiến sẽ tăng lên khoảng 1.400 đến 1.400 đến 1.400 đến 5.500 USD sau khi cộng thêm nhiều phụ phí. Ông cũng lưu ý rằng giá hóa chất và nguyên vật liệu đã tăng khoảng 18%. Một số doanh nghiệp đang phản ứng bằng cách chia nhỏ đơn hàng thành nhiều lô nhỏ hơn để giảm thiểu rủi ro gián đoạn, nhưng giải pháp đó cũng làm tăng chi phí. Đối với các nhà xuất khẩu hàng may mặc, cuộc xung đột này đang tạo áp lực trên ba mặt trận cùng một lúc: chi phí vận chuyển, chi phí nguyên vật liệu và độ tin cậy giao hàng.[11]

Ngành điện tử: rủi ro đồng bộ hóa chuỗi cung ứng

Ngành điện tử đối mặt với một loại rủi ro khác. Ngành này ít bị ảnh hưởng bởi chi phí vận chuyển đơn thuần hơn là bởi sự gián đoạn trong các chuỗi cung ứng được đồng bộ hóa chặt chẽ. Nhiều nhà sản xuất điện tử tại Việt Nam phụ thuộc vào việc nhập khẩu linh kiện, vật liệu từ nhiều thị trường khác nhau và giao hàng đúng thời hạn. Khi thời gian vận chuyển kéo dài hoặc độ tin cậy của tuyến đường giảm, tác động không chỉ ảnh hưởng đến xuất khẩu mà còn cả sự liên tục trong sản xuất.

An electronics factory in Vietnam

Nguồn: ẨM

Theo HEPZA, một số doanh nghiệp tại các khu chế xuất và công nghiệp của TP. Hồ Chí Minh nhập khẩu nguyên vật liệu từ châu Âu đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt do thời gian vận chuyển kéo dài. Trong một số trường hợp, các doanh nghiệp đã phải chuyển sang vận tải hàng không để đảm bảo tiến độ sản xuất, làm tăng mạnh chi phí logistics. HEPZA cũng cảnh báo rằng các nhà sản xuất điện tử và linh kiện đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt chip và linh kiện bán dẫn nhập khẩu từ châu Âu, trong khi chi phí vận chuyển tăng cao đang đẩy giá sản phẩm lên và làm giảm lợi nhuận.

Điều này rất quan trọng vì điện tử hiện là nhóm hàng xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Với kim ngạch xuất khẩu máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt khoảng 107,75 tỷ USD vào năm 2025, ngay cả những gián đoạn nhỏ cũng có thể gây ra những hậu quả kinh tế vĩ mô đáng kể. Tại diễn đàn doanh nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh, chính quyền địa phương cho biết dự báo tăng trưởng của ngành đã được điều chỉnh giảm từ 14% xuống còn khoảng 9%, mức giảm mạnh nhất trong số các ngành được thảo luận. Điều này cho thấy, đối với ngành điện tử, cuộc xung đột đang bộc lộ điểm yếu về cấu trúc: Việt Nam có tính cạnh tranh cao trong lắp ráp và xuất khẩu nhưng vẫn dễ bị tổn thương khi nguyên liệu nhập khẩu đến muộn hoặc không thể dự đoán được.[12]

Gỗ và đồ nội thất: áp lực về giá cả và sự bất ổn của thị trường

Các sản phẩm gỗ đang chịu áp lực vì một lý do khác. Là một mặt hàng xuất khẩu cồng kềnh, ngành này rất nhạy cảm với những thay đổi về chi phí vận chuyển, đặc biệt khi người mua ở các thị trường trọng điểm đã trở nên thận trọng. Xuất khẩu gỗ và các sản phẩm gỗ của Việt Nam đạt 18,5 tỷ USD vào năm 2025, riêng đồ nội thất bằng gỗ đã đạt 10,25 tỷ USD, chiếm gần 60% trong tổng giá trị xuất khẩu của ngành. Ở quy mô đó, ngay cả việc tăng cước phí vận chuyển ở mức vừa phải cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng cạnh tranh.

Tại diễn đàn doanh nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh, các quan chức cho biết ngành công nghiệp gỗ đang chịu áp lực từ cả chi phí vận chuyển tăng cao và nhu cầu toàn cầu suy yếu. Sự kết hợp này đặc biệt khó khăn đối với các nhà xuất khẩu nhắm đến thị trường Mỹ và châu Âu, nơi người mua rất nhạy cảm với giá giao hàng cuối cùng. Đối với các sản phẩm cồng kềnh và có biên lợi nhuận tương đối thấp, chi phí vận chuyển tăng cao rất khó bù đắp mà không làm giảm biên lợi nhuận hoặc buộc phải đàm phán lại giá cả.

Các nhà lãnh đạo ngành đã bắt đầu nhìn nhận thách thức này một cách chiến lược. Phát biểu tại HawaExpo 2026 (Hội chợ Nội thất Xuất khẩu Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam), Tổng cục Xúc tiến Thương mại Việt Nam cho biết xung đột ở Trung Đông đang làm gia tăng sự bất ổn trong chuỗi cung ứng, chi phí sản xuất và logistics, buộc các doanh nghiệp chế biến gỗ phải xem xét lại chiến lược thị trường. Ông Nguyễn Quốc Khánh, Chủ tịch VIFOREST kiêm Chủ tịch Công ty Cổ phần Kiến trúc Xây dựng AA, cũng xác định sự bất ổn của thị trường là một trong ba thách thức chính của ngành, lưu ý rằng các thị trường mới, bao gồm một số khu vực ở Trung Đông, có thể mang lại rủi ro cao hơn về thanh toán, logistics và thủ tục pháp lý. Đối với các nhà xuất khẩu gỗ, xung đột không chỉ đơn thuần là vấn đề vận chuyển tạm thời; đó là lời nhắc nhở rằng việc đa dạng hóa thị trường cần được hỗ trợ bởi sự kiểm soát chặt chẽ hơn đối với các điều khoản vận chuyển, kỷ luật thanh toán và lập kế hoạch tuyến đường.[13] [14] [15]

HawaExpo 2026 – Hội chợ Nội thất Xuất khẩu Thành phố Hồ Chí Minh tại Việt Nam

Nguồn: HawaExpo

Vì sao rủi ro gián tiếp lại quan trọng hơn rủi ro trực tiếp trên thị trường — và các nhà xuất khẩu nên làm gì tiếp theo

Đối với Việt Nam, xung đột Trung Đông không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động thương mại với khu vực này mà còn tác động gián tiếp đến hệ thống xuất khẩu nói chung. Các ngành công nghiệp chủ chốt của Việt Nam phụ thuộc rất nhiều vào các tuyến vận chuyển toàn cầu, nguyên liệu nhập khẩu, chi phí năng lượng và lịch trình giao hàng đáng tin cậy đến các thị trường lớn như Mỹ và châu Âu. Do đó, rủi ro chính không chỉ giới hạn ở việc mất đơn hàng từ Trung Đông, mà còn bao gồm thời gian vận chuyển kéo dài hơn, chi phí hậu cần và bảo hiểm cao hơn, biến động giá nguyên liệu đầu vào và sự không chắc chắn lớn hơn trong việc thực hiện hợp đồng. Tóm lại, xung đột đang khiến hoạt động xuất khẩu của Việt Nam trở nên dễ bị tổn thương hơn.

Đối với các nhà xuất khẩu Việt Nam, ưu tiên hiện nay là tăng cường khả năng phục hồi thông qua các hành động cụ thể theo từng ngành. Các công ty dệt may cần cải thiện kỷ luật lập kế hoạch bằng cách xây dựng thời gian giao hàng thực tế hơn vào quản lý đơn hàng, đàm phán các điều khoản giao hàng linh hoạt hơn với người mua và mở rộng cơ sở nhà cung cấp để giảm sự phụ thuộc vào bất kỳ nguồn nguyên liệu nào. Các nhà sản xuất điện tử cần tập trung vào tính minh bạch và liên tục của chuỗi cung ứng bằng cách xác định các linh kiện quan trọng, lựa chọn nhà cung cấp dự phòng sớm hơn và chuẩn bị các kế hoạch dự phòng cho các nguyên liệu đầu vào nhạy cảm về thời gian. Trong khi đó, các nhà xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ cần bảo vệ sự ổn định thương mại bằng cách thắt chặt kế hoạch vận chuyển, xem xét kỹ lưỡng hơn các điều khoản thanh toán và hợp đồng, và phối hợp chặt chẽ hơn với người mua để điều chỉnh lịch trình giao hàng phù hợp với nhu cầu thị trường. Trên cả ba lĩnh vực, ưu tiên chiến lược rộng hơn là như nhau: vượt ra ngoài cạnh tranh về giá cả và tăng cường năng lực về tính linh hoạt trong logistics, đa dạng hóa nhà cung cấp, quản lý hợp đồng và giao tiếp với khách hàng.

Những diễn biến gần đây kể từ đầu tháng 4 đã mở ra một số dư địa cho việc giảm leo thang căng thẳng, bao gồm thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran ngày 8 tháng 4 và các cuộc đàm phán tiếp theo, nhưng điều kiện hoạt động vẫn còn mong manh. Hãng Reuters đưa tin ngày 9 tháng 4 rằng vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz vẫn thấp hơn mức bình thường 10%, trong khi các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Ả Rập Xê Út cũng làm gián đoạn dòng chảy dầu. Đối với các nhà sản xuất và xuất khẩu Việt Nam, điều này có nghĩa là tình hình chưa thể được coi là đã trở lại bình thường. Các doanh nghiệp nên tiếp tục theo dõi chặt chẽ giá dầu, giá cước vận chuyển, phí bảo hiểm và điều kiện tuyến đường, đồng thời duy trì các giả định về thời gian giao hàng thận trọng và thường xuyên xem xét các điều khoản về giao hàng, phụ phí, bảo hiểm và bất khả kháng.[16] [17]

Kết luận

Xung đột ở Trung Đông không chỉ là sự gián đoạn ngắn hạn đối với các nhà xuất khẩu của Việt Nam. Đó là lời nhắc nhở rằng trong môi trường thương mại ngày càng biến động, khả năng thích ứng đang trở nên quan trọng không kém gì khả năng cạnh tranh về giá cả. Đối với các ngành hàng dệt may, điện tử và sản phẩm gỗ, hiệu quả hoạt động trong tương lai sẽ phụ thuộc không chỉ vào năng lực sản xuất mà còn vào việc các doanh nghiệp quản lý sự bất ổn như thế nào trong các khía cạnh hậu cần, tìm nguồn cung ứng, hợp đồng và quan hệ khách hàng.

Đọc thêm

Xung đột Trung Đông: Cú sốc logistics toàn cầu và những tác động đến quản lý rủi ro đối với các doanh nghiệp vận tải và logistics của Việt Nam.

Xung đột Trung Đông: Góc nhìn về chính trị và năng lượng sạch – Thời điểm vàng cho năng lượng sinh học tại Việt Nam

* Lưu ý: Nếu bạn muốn trích dẫn thông tin trong bài viết này, vui lòng ghi rõ nguồn và kèm theo link bài viết để đảm bảo tôn trọng bản quyền.

[1] UNCTAD: Đánh giá về vận tải hàng hảiTruy cập>

[2] UNCTAD (2025): Đánh giá về vận tải biển năm 2025Truy cập>

[3] Reuters (2026): Các cường quốc phương Tây không thể đảm bảo an ninh vận tải biển ở Biển Đỏ. Eo biển Hormuz sẽ khó khăn hơn.Truy cập>

[4] Reuters (2026): Chiến tranh Trung Đông đồng nghĩa với việc 'mọi con đường' đều dẫn đến giá cả tăng cao và tăng trưởng chậm hơn, theo lời người đứng đầu IMF.Truy cập>

[5] Reuters (2026): Tăng trưởng quý 1 của Việt Nam chậm lại do giá năng lượng Trung Đông tăng cao thách thức mục tiêu năm 2026.Truy cập>

[6] Vietnam.vn (2026): Các doanh nghiệp đang tìm cách thích ứng với những gián đoạn phát sinh từ xung đột ở Trung Đông.Truy cập>

[7] Cục Hải quan Việt Nam (2026): Tình hình xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam tháng 12 và năm 2025Truy cập>

[8] Vietnam.vn (2026): Các doanh nghiệp đang tìm cách thích ứng với những gián đoạn phát sinh từ xung đột ở Trung Đông.Truy cập>

[9] VnEconomy (2026): Ngành dệt may dự kiến sẽ đạt mục tiêu xuất khẩu bất chấp những thách thức ngày càng gia tăng từ sự gián đoạn toàn cầu.Truy cập>

[10] Vietnamnet (2026): Các nhà xuất khẩu Việt Nam đối mặt với chi phí tăng cao và sự chậm trễ do căng thẳng Trung Đông gây gián đoạn hoạt động tại Biển Đỏ.Truy cập>

[11] Vietnam.vn (2026): Các doanh nghiệp đang tìm cách thích ứng với những gián đoạn phát sinh từ xung đột ở Trung Đông.Truy cập>

[12] Nhà đầu tư (2026): Các doanh nghiệp TP.HCM gánh chịu chi phí hậu cần tăng cao trong bối cảnh xung đột Trung Đông.Truy cập>

[13] VnEconomy (2026): Một cột mốc trong xuất khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ, nhưng vẫn còn nhiều thách thức.Truy cập>

[14] Vietnam.vn (2026): Các doanh nghiệp đang tìm cách thích ứng với những gián đoạn phát sinh từ xung đột ở Trung Đông.Truy cập>

[15] Vietnamnet (2026): Các doanh nghiệp tìm kiếm “động lực sinh tồn” giữa bối cảnh bất ổn địa chính trị toàn cầuTruy cập>

[16] Reuters (2026): Vịnh Hormuz gần như tê liệt khi Iran cảnh báo các tàu thuyền phải đi vào vùng biển của nước này.Truy cập>

[17] Reuters (2026): Ả Rập Xê Út cho biết các cuộc tấn công đã làm giảm sản lượng dầu và dòng chảy của đường ống Đông-Tây.Truy cập>