Việt Nam và Nhật Bản chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao vào ngày 21 tháng 9 năm 1973. Sau hơn 50 năm vun đắp và thắt chặt, mối quan hệ này ngày càng trở nên gần gũi và bền chặt hơn, thể hiện trên nhiều lĩnh vực: kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế… Hiện nay, có hơn 2.000 doanh nghiệp Nhật Bản đang đầu tư và kinh doanh tại Việt Nam[1]. Cùng với sự hiện diện của nhiều doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam và môi trường kinh doanh thuận lợi, Việt Nam đã nổi lên như một điểm đến nổi bật đối với người Nhật sinh sống và làm việc ở nước ngoài.

Việt Nam – một trong những điểm đến hàng đầu của người Nhật sinh sống và làm việc ở nước ngoài

Theo dữ liệu từ Bộ Ngoại giao Nhật Bản, số lượng người Nhật cư trú tại Việt Nam đã tăng trưởng đáng kể qua các năm. Năm 2013, có khoảng 11.200 người Nhật sinh sống và làm việc tại Việt Nam. Con số này đã tăng gấp đôi trong bảy năm tiếp theo, đạt gần 23.400 người vào năm 2020. Mặc dù sau năm 2020, số người Nhật cư trú tại Việt Nam đã giảm nhẹ do Covid-19, con số này vẫn được duy trì ở mức khoảng 20.000 người, cho thấy sức hấp dẫn của môi trường sống và làm việc tại Việt Nam đối với người Nhật.

Số lượng người Nhật cư trú* tại Việt Nam theo năm

Đơn vị: 1.000 người

Lưu ý: * Công dân Nhật Bản cư trú trên ba tháng
Nguồn: Ngân hàng Nhật Bản, Bộ Ngoại giao Việt Nam (MOFA)

Sự hiện diện đáng kể của người Nhật sinh sống và làm việc ở nước ngoài tại Việt Nam có mối liên hệ chặt chẽ với hoạt động quy mô lớn của các doanh nghiệp Nhật Bản trong nước. Dựa trên dữ liệu của Hiệp hội Doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam, số lượng doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam đã tăng mạnh từ 1.300 doanh nghiệp năm 2013 lên 2.100 doanh nghiệp năm 2023 (CAGR=4.91%), cao nhất trong số các quốc gia ASEAN. Các doanh nghiệp này hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm sản xuất, xây dựng và tài chính, đồng thời thường tuyển dụng các chuyên gia Nhật Bản để quản lý và giám sát hoạt động.

FDI của Nhật Bản vào Việt Nam – Cơ cấu theo ngành (Tổng lũy kế giai đoạn 2005-2023)

Đơn vị: 10 tỷ Yên

Nguồn: Ngân hàng Nhật Bản, Bộ Ngoại giao Việt Nam (MOFA)

Như thể hiện trong biểu đồ trên, sản xuất là lĩnh vực thu hút nhiều vốn FDI nhất và tạo ra nhiều cơ hội việc làm nhất cho lao động Nhật Bản. Nhiều lao động Nhật Bản làm việc tại các nhà máy hoặc khu công nghiệp, thường đảm nhiệm các vị trí quản lý hoặc kỹ thuật liên quan đến sản xuất, kiểm soát chất lượng hoặc thiết kế máy móc. Một lĩnh vực phổ biến khác là tài chính và bảo hiểm, với nhu cầu cao về nhân sự chất lượng cao tại cả các doanh nghiệp Nhật Bản và các doanh nghiệp Việt Nam hợp tác với đối tác Nhật Bản. Bên cạnh đó, nhiều lao động Nhật Bản đang đảm nhiệm các vị trí quan trọng trong lĩnh vực bán buôn và bán lẻ, dịch vụ, vận tải cũng như xây dựng. Các lĩnh vực này cho thấy sự đa dạng trong vai trò của các chuyên gia Nhật Bản tại Việt Nam, phản ánh mối quan hệ kinh tế và văn hóa ngày càng phát triển giữa hai quốc gia.

Vì sao Việt Nam thu hút người Nhật?

Một trong những động lực chính thúc đẩy người Nhật chuyển đến Việt Nam là các yếu tố kinh tế. Theo ghi nhận của Bộ Ngoại giao Việt Nam, trong giai đoạn 2008-2023, FDI của Nhật Bản vào Việt Nam đã tăng hơn 5 lần, từ 110 tỷ Yên lên 590 tỷ Yên (CAGR = 11.85%). Sự gia tăng FDI của Nhật Bản đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm hơn, đồng thời làm gia tăng nhu cầu mạnh mẽ về lao động có kỹ năng, đặc biệt trong các lĩnh vực như sản xuất, quản lý xây dựng và dịch vụ tài chính. Lao động Nhật Bản có chuyên môn kỹ thuật tìm thấy nhiều cơ hội trong nền kinh tế đang phát triển mạnh và quá trình công nghiệp hóa nhanh chóng như tại Việt Nam. Bên cạnh đó, thu nhập của người Việt Nam, theo báo cáo của Tổng cục Thống kê, đã tăng 2,3 lần trong 10 năm [2] kết hợp với việc đồng Yên Nhật suy yếu so với các đồng tiền khác, trong đó có đồng Việt Nam, đã làm tăng sức hấp dẫn của những công việc có mức thu nhập cao hơn tại Việt Nam.

Japan’s FDI to Vietnam

Đơn vị: 10 tỷ Yên

Nguồn: Ngân hàng Nhật Bản, MOFA

Đặc biệt, khi so sánh các chế độ phúc lợi theo Luật Lao động và chi phí sinh hoạt giữa Nhật Bản và Việt Nam, môi trường làm việc tại Việt Nam cho thấy lợi thế vượt trội về sức hấp dẫn đối với người lao động.

Sự khác biệt giữa Nhật Bản và Việt Nam

Nguồn: Luật Lao động Việt Nam, Luật Lao động Nhật Bản, Numbeo.com (https://s.net.vn/BipV)

Như một số ví dụ trong bảng trên, chi phí sinh hoạt tại Nhật Bản cao hơn nhiều so với Việt Nam. Vì vậy, người lao động Nhật Bản thường cảm thấy họ “giàu hơn đáng kể” khi ở Việt Nam.

Lý do quan trọng thứ hai của xu hướng này là chất lượng cuộc sống. Người lao động Nhật Bản thường phải đối mặt với văn hóa làm việc khắt khe, đề cao thời gian làm việc dài và sự tận tâm với công việc. Như thể hiện trong bảng trên, tại Việt Nam, việc duy trì sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống được coi trọng hơn và được bảo vệ bởi Luật Lao động. Đặc biệt, môi trường xã hội thân thiện và đa dạng của Việt Nam, cùng với cộng đồng quốc tế đang phát triển, thu hút người lao động Nhật Bản đang tìm kiếm những trải nghiệm mới và cơ hội phát triển bản thân.

Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, các yếu tố kinh tế - xã hội cũng đang thúc đẩy người lao động Nhật Bản đến làm việc tại Việt Nam. Bên cạnh những cân nhắc về kinh tế, người lao động Nhật Bản đánh giá cao di sản văn hóa phong phú, khí hậu thuận lợi và sự sẵn có của các cơ sở dành cho người nước ngoài tại Việt Nam, chẳng hạn như trường quốc tế Nhật Bản và các trung tâm cộng đồng.[3]

Ý nghĩa

Số lượng người Nhật Bản cư trú tại Việt Nam ngày càng tăng mang lại nhiều tác động về kinh tế, xã hội và ngoại giao.

Về tác động kinh tế, sự hiện diện ngày càng gia tăng của các chuyên gia Nhật Bản hỗ trợ tăng cường hợp tác thương mại và đầu tư. Điều này thúc đẩy hoạt động của các doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực sản xuất, công nghệ, tài chính và giáo dục. Qua đó, nền kinh tế Việt Nam được thúc đẩy thông qua việc tạo việc làm và chuyển giao tri thức. Bên cạnh đó, do ngày càng có nhiều người Nhật Bản định cư và xây dựng cuộc sống tại Việt Nam, nhu cầu đối với hàng hóa Nhật Bản cũng tăng mạnh, tạo ra các cơ hội kinh doanh cho sản phẩm Nhật Bản tại Việt Nam.

Về tác động văn hóa, khi số lượng người Nhật Bản tại Việt Nam ngày càng tăng, các cơ hội giao lưu văn hóa cũng được mở rộng. Điều này thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau giữa hai quốc gia, góp phần thắt chặt quan hệ ngoại giao và gia tăng nhu cầu đối với giáo dục tiếng Nhật cũng như các chương trình văn hóa.

Về ảnh hưởng xã hội, dòng người lao động và doanh nghiệp Nhật Bản đổ vào Việt Nam để thiết lập hoạt động đã làm gia tăng nhu cầu về cơ sở hạ tầng, chẳng hạn như đường sá, giao thông công cộng, các tiện ích và mạng lưới liên lạc, nhằm hỗ trợ hoạt động và kết nối chuỗi cung ứng. Ngoài ra, nhu cầu gia tăng về nhà ở cho người nước ngoài và không gian văn phòng, cùng với nhu cầu ngày càng lớn đối với các dịch vụ xã hội khác nhau (chăm sóc y tế, giáo dục, giải trí, v.v.), đặc biệt tại các thành phố như Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội, đã góp phần cải thiện các dịch vụ đô thị và làm tăng nhu cầu bất động sản, tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức cho cộng đồng địa phương. Nhìn chung, cộng đồng người Nhật Bản ngày càng phát triển tại Việt Nam đã làm gia tăng tương tác xã hội và văn hóa, mang lại lợi ích cho cả hai quốc gia.[4]

Kết luận

Việc người lao động Nhật Bản di chuyển đến Việt Nam đã tạo ra nhiều lợi ích về kinh tế, xã hội và văn hóa, làm sâu sắc hơn mối quan hệ song phương giữa Nhật Bản và Việt Nam. Dòng di chuyển này thúc đẩy thương mại, hỗ trợ đầu tư và củng cố nền kinh tế Việt Nam thông qua việc tạo việc làm và chuyển giao kỹ năng. Ngoài ra, sự gia tăng của người lao động Nhật Bản đã góp phần làm tăng nhu cầu đối với các sản phẩm Nhật Bản và hoạt động giao lưu văn hóa, qua đó thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau và hợp tác sâu rộng hơn.

Môi trường làm việc và chi phí sinh hoạt tại Việt Nam mang lại những lợi thế thu hút người lao động Nhật Bản đang tìm kiếm cơ hội kinh tế và sự cân bằng tốt hơn giữa công việc và cuộc sống. Xu hướng này phản ánh mong muốn ngày càng lớn của người Nhật Bản làm việc ở nước ngoài trong việc thay đổi lối sống và thoát khỏi văn hóa làm việc khắt khe tại Nhật Bản. Khi xu hướng di chuyển này tiếp diễn, nó cũng có thể tác động đến các chính sách lao động của Nhật Bản, thúc đẩy việc điều chỉnh chính sách nhằm giữ chân nhân tài trong nước.

[1] VnEconomy (2024), Tiềm năng hợp tác Việt Nam - Nhật Bản vẫn còn rất lớn https://by.edu.vn/3Tr7

[2] Tuoitre.vn (2024), Thu nhập của người Việt Nam đã tăng 2,3 lần trong 10 năm https://by.edu.vn/sDSh

[3] Reeracoen (2024), Tại sao người lao động Nhật Bản rời Nhật Bản và chuyển đến Việt Nam? < https://www.reeracoen.com.vn/employers/articles/why-japanese-workers-are-leaving-japan-and-moving-to-vietnam>

[4] JapanBiz (2022), Người Nhật Bản tại Việt Nam và thông tin cập nhật năm 2023-2024 < https://japanbiz.vn/nguoi-nhat-o-viet-nam-va-cac-thong-tin-cap-nhat-moi-nhat/>; Vietnam Investment Review (2022), Gần 55% doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam vẫn có lợi nhuận bất chấp đại dịch < https://vir.com.vn/nearly-55-per-cent-of-japanese-firms-in-vietnam-gained-profits-despite-pandemic-90943.html>

Đọc các bài viết khác