Kể từ năm 2000, sản lượng than đã tăng từ 11,6 triệu tấn năm 2000 lên 45 triệu tấn năm 2012. Bên cạnh đó, 19,85 triệu tấn, tương đương một nửa sản lượng than quốc gia năm 2010, đã được xuất khẩu sang Trung Quốc (65%), Nhật Bản (14%), Hàn Quốc (8%) và Đông Á. Tuy nhiên, khối lượng than xuất khẩu đã giảm từ 17,2 triệu tấn năm 2011 xuống 15,2 triệu tấn năm 2012 do nhu cầu trong nước ngày càng tăng. Dự kiến trong giai đoạn 2013–2016, sản lượng khai thác than sẽ tăng trung bình 7,5% mỗi năm, nhu cầu trong nước tăng 30,5% mỗi năm và vượt nguồn cung vào năm 2015. Năm 2012, nhiệt điện than đóng góp 22,7% trong tổng sản lượng điện 105,4 tỷ kWh của cả nước, trong khi thủy điện và nhiệt điện khí lần lượt chiếm 36% và 38,8%. Mặc dù chi phí thủy điện thấp, tính ổn định trong dài hạn là một lợi thế không thể phủ nhận của nhiệt điện, đặc biệt khi thị trường năng lượng được cho là sẽ sớm trở nên cạnh tranh. Trên thực tế, tại Quyết định 1208/QĐ-TTg (tháng 7 năm 2011), Thủ tướng đã phê duyệt Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia đến năm 2020 và năm 2030, với mục tiêu sản lượng điện đạt 330 tỷ kWh vào năm 2020 và 695 tỷ kWh vào năm 2030, trong đó bao gồm 9,3% thủy điện, 56,4% điện than, 14,4% điện khí và 6% năng lượng thay thế. Những số liệu này cho thấy tầm quan trọng của than tiếp tục được Chính phủ ghi nhận, trong khi các nguồn năng lượng thay thế cũng đang từng bước được chú trọng.
Tuy nhiên, vẫn còn một số thách thức cần được giải quyết. Trước hết, chưa có chiến lược bền vững để quản lý nhu cầu và nguồn cung than. Vinacomin đã sử dụng doanh thu từ hoạt động sản xuất than để đầu tư vào các ngành không liên quan, bao gồm ngân hàng và bảo hiểm, khiến EBT của công ty giảm từ 4.400 tỷ đồng xuống còn 2.500 tỷ đồng trong năm 2012. Việc đầu tư dàn trải kém hiệu quả và thiếu tập trung vào hoạt động kinh doanh cốt lõi đã khiến công ty không duy trì được tính toàn vẹn của hệ thống quản trị cũng như vị thế của một tập đoàn lớn hàng đầu. Nhận thức được tình hình này, Vinacomin đã xây dựng kế hoạch tái cơ cấu, tập trung vào các điểm chính: (i) xác định lại các ngành kinh doanh cốt lõi và liên quan, (ii) tái cơ cấu quản trị doanh nghiệp, (iii) thoái vốn khỏi các ngành kinh doanh không liên quan và (iv) tái cơ cấu hoạt động nội bộ. Kế hoạch dự kiến hoàn tất vào năm 2015, với kỳ vọng gia tăng đầu tư từ khu vực tư nhân và, hy vọng, thay đổi “diện mạo” của thị trường than Việt Nam.

*Dữ liệu trong giai đoạn 2009–2012 là số liệu thực tế; từ năm 2013 là ước tính của Vinacomin (QD60CP, Vinacomin) về sản lượng và của B&Company về nhu cầu

Công ty B&Company Việt Nam