Lĩnh vực giáo dục đại học ngoài công lập tại Việt Nam đã hoạt động hiệu quả trong những năm gần đây. Với doanh thu và lợi nhuận hấp dẫn, số lượng sinh viên và trường đại học đều gia tăng. Mặc dù thị trường đã tăng trưởng, vẫn còn một số mục tiêu do Chính phủ đặt ra chưa đạt được, cho thấy tiềm năng của lĩnh vực này vẫn còn rất lớn trong những năm tới.

Trong 6 năm qua, số lượng trường đại học đã tăng nhanh chóng. Theo Quyết định 37 về việc điều chỉnh Quy hoạch mạng lưới các trường đại học và cao đẳng, đến năm 2020, Việt Nam sẽ có 224 trường đại học. Tuy nhiên, cùng với sự tăng trưởng ổn định của giáo dục đại học, trong giai đoạn 2013–2018, số lượng trường đại học đã tăng từ 221 lên 235, vượt mục tiêu do Chính phủ đặt ra. Cụ thể, số trường đại học ngoài công lập tăng từ 58 trường vào năm 2013 lên 65 trường vào năm 2018. Trong số đó, có 5 trường có 100% vốn đầu tư nước ngoài, chẳng hạn như Fulbright Vietnam, RMIT Vietnam và British University Vietnam, v.v. Ngoài ra, còn có nhiều trường đại học có vốn nước ngoài như University of Science and Technology of Hanoi (liên doanh Việt Nam–Pháp), VN-UK Institute for Research and Executive Education, Vietnam-Japan University, v.v. Tất cả các cơ sở này đều cung cấp hệ thống và môi trường giáo dục đạt tiêu chuẩn quốc tế, phù hợp với sinh viên đến từ các gia đình trung lưu tại Việt Nam không đủ khả năng cho con đi du học bậc đại học, hoặc các gia đình nước ngoài đang sinh sống tại Việt Nam. Song song với sự gia tăng số lượng cơ sở đào tạo, số sinh viên theo học tại các trường đại học ngoài công lập cũng tăng lên.

Sinh viên tại các trường đại học ngoài công lập (Đơn vị: sinh viên)

Nguồn: Báo cáo thường niên của Bộ Giáo dục và Đào tạo

Lý do Việt Nam tiếp tục thu hút đầu tư vào giáo dục đại học là do đặc điểm nhân khẩu học của Việt Nam và tính chất của hoạt động kinh doanh giáo dục này (tăng trưởng ổn định, rủi ro thấp hơn so với đầu tư vào các lĩnh vực khác). Theo báo cáo của UNFPA, năm 2014, 25.5% dân số Việt Nam nằm trong độ tuổi 16–30, độ tuổi lý tưởng cho nhiều loại hình giáo dục, bao gồm giáo dục đại học. Theo Vietnam Finance Magazine năm 2017, trong số các trường đại học đã cung cấp dữ liệu, 77% có lợi nhuận.

Với tiềm năng sinh lời, các tổ chức đã đầu tư vào giáo dục đại học tại Việt Nam. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những rào cản đáng kể khiến các nhà đầu tư tiềm năng e ngại. Thứ nhất, các tổ chức phải có ít nhất 1 nghìn tỷ đồng (khoảng 4,7 tỷ Yên) để mở một cơ sở giáo dục đại học tại Việt Nam. Thứ hai, quá trình xin giấy phép hoạt động trong lĩnh vực giáo dục tại Việt Nam không đơn giản. Các cơ sở nước ngoài phải độc lập và lần lượt xin ba loại giấy phép sau.

• Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư
• Quyết định cho phép thành lập cơ sở giáo dục
• Giấy phép hoạt động giáo dục

Cuối cùng, theo Nghị định 86/2018/NĐ-CP về hợp tác, đầu tư của nước ngoài trong lĩnh vực giáo dục, các nhà đầu tư phải tuân thủ quy định của Việt Nam về việc không đào tạo các ngành “nhạy cảm”, bao gồm:

• Tôn giáo
• An ninh
• Chính trị

Ngoài ra, các cơ sở này phải bổ sung các môn học của Việt Nam, chẳng hạn như Triết học, vào chương trình đào tạo, điều này có thể mâu thuẫn với kế hoạch học tập và giảng dạy ban đầu của các trường đại học nước ngoài.

Mặc dù tồn tại nhiều rào cản, các doanh nghiệp trong nước và quốc tế vẫn đang tìm cách đầu tư vào giáo dục Việt Nam. Đối với các đơn vị không muốn bỏ ra khoản tiền lớn, họ đã lựa chọn hướng tiếp cận khác bằng cách đầu tư vào các trường đại học hiện hữu hoặc thực hiện M&A. Ví dụ, Hutech IDC đã mua University of Finance and Economics HCMC với giá 100 tỷ đồng (470 triệu Yên) vào năm 2014; Institution American Education (IAE) đầu tư vào Phu Xuan University năm 2018, v.v.

Đối với các nhà đầu tư muốn tránh các thủ tục pháp lý phức tạp và tận dụng nguồn lực sẵn có, M&A sẽ là một lựa chọn phù hợp. Mặt khác, với lợi thế am hiểu và xử lý tốt hơn các thủ tục pháp lý tại Việt Nam, các tập đoàn lớn trong nước đang xây dựng các cơ sở giáo dục đại học mới. Năm 2018, FLC group đã đầu tư 4 nghìn tỷ đồng (18,8 tỷ Yên) để xây dựng FLC University tại Quảng Ninh. Vin Group cũng đã đầu tư 5 nghìn tỷ đồng để xây dựng Vin University, dự kiến hoàn thành vào năm 2030.