Được đề ra theo Nghị quyết số 24-NQ/TW[4] năm 2022, Quyết định số 370/QĐ-TTg[5], và Quyết định số 1325/QĐ-TTg[6] năm 2024, Đông Nam Bộ được định hướng phát triển các ngành sản xuất và chế biến công nghệ cao cùng với các ngành dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Chiến lược này cũng nhấn mạnh việc thúc đẩy quan hệ kinh tế đối ngoại, cũng như hợp tác liên vùng và nội vùng. Các đợt sáp nhập đơn vị hành chính năm 2025 được kỳ vọng sẽ tiếp tục tăng cường kết nối vùng thông qua việc giảm sự phân mảnh hành chính, tạo điều kiện cho quy hoạch vùng tích hợp và đẩy nhanh triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm, đồng thời duy trì định hướng phát triển then chốt của khu vực:

(1) Phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao và mới nổi thông qua việc hình thành các cụm ngành mới và các khu công nghiệp, khu công nghệ chuyên biệt xung quanh Thành phố Hồ Chí Minh;

(2) Thúc đẩy các ngành dịch vụ có giá trị gia tăng cao và chất lượng cao dựa trên thế mạnh của vùng và các tỉnh, đặc biệt trong các lĩnh vực tài chính, thương mại, logistics và du lịch;

(3) Tăng cường hệ thống logistics quốc gia và quốc tế kết nối với các cảng biển, sân bay, cửa khẩu quốc tế, hành lang kinh tế trọng điểm và các tuyến thương mại liên vùng;

(4) Mở rộng kinh tế biển, bao gồm logistics cảng biển, các ngành khai thác và chế biến dầu khí, công nghiệp hỗ trợ, v.v.;

(5) Tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng phát triển nền nông nghiệp hiệu quả cao, thông minh, tuần hoàn, sinh thái và bền vững.

Năm 2024, khu vực dịch vụ của vùng được định giá gần 1.700 nghìn tỷ đồng, cao nhất trong tất cả các vùng kinh tế trọng điểm và chiếm hơn 45% GRDP của vùng. Trong khi đó, khu vực công nghiệp và xây dựng đã trải qua quá trình chuyển đổi đáng kể, với cơ cấu chuyển dịch theo hướng gia tăng tỷ trọng các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, đồng thời từng bước giảm sự phụ thuộc vào ngành khai khoáng. Quá trình chuyển đổi này cũng phản ánh sự dịch chuyển từ các ngành sử dụng nhiều lao động như dệt may và da giày sang các sản phẩm công nghiệp công nghệ cao và có giá trị gia tăng lớn. Theo báo cáo, tỷ trọng các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo trong GRDP của vùng đã tăng từ 24% năm 2011 lên 27.6% năm 2015, 30.3% năm 2020[7], và đạt 33% vào năm 2024[8] [9]. Mặc dù chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong cơ cấu GDP của vùng Đông Nam Bộ, khu vực nông nghiệp có vai trò đặc biệt quan trọng, với các cây công nghiệp và cây ăn quả chủ lực là những mặt hàng xuất khẩu đem lại giá trị cao nhất cho Việt Nam, tạo ra hàng tỷ USD doanh thu xuất khẩu[10].

GDP Composition of the Southeast in 2024

Đơn vị: %

Nguồn: Tổng cục Thống kê (GSO), Cục Thống kê Tỉnh, Tổng hợp B&Company

Cơ cấu GRDP của các tỉnh, thành Đông Nam Bộ tương đồng rõ nét với Đồng bằng sông Hồng, với một trung tâm vùng định hướng dịch vụ nằm trong một khu vực chủ yếu phát triển công nghiệp. Năm 2024, Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận tỷ trọng khu vực dịch vụ trong GRDP cao nhất, phản ánh vai trò vừa là trung tâm dịch vụ cấp quốc gia vừa là trung tâm dịch vụ quốc tế. Thành phố Hồ Chí Minh sau sáp nhập cũng duy trì nền tảng công nghiệp vững chắc, kết hợp các ngành công nghệ cao của mình với thế mạnh về sản xuất và chế biến, chế tạo của Bình Dương và Bà Rịa–Vũng Tàu. Trong khi đó, Đồng Nai mới, được hình thành từ việc sáp nhập hai tỉnh có mức độ công nghiệp hóa cao, có tỷ trọng khu vực công nghiệp và xây dựng lớn nhất trong ba tỉnh, thành Đông Nam Bộ. Tây Ninh sau sáp nhập nổi bật với nền tảng nông nghiệp vững mạnh, trong đó Tây Ninh hiện nay chuyên về các cây công nghiệp. Đồng thời, Long An đóng góp đáng kể vào hoạt động sản xuất cây trồng quanh năm và cây ăn quả.

GRDP composition by provinces in the Southeast post mergers in 2024

Đơn vị: %

Nguồn: Tổng cục Thống kê (GSO), Cục Thống kê Tỉnh, Tổng hợp B&Company

Mặc dù Đồng bằng sông Hồng đã vươn lên trở thành vùng kinh tế trọng điểm có tổng vốn FDI đăng ký cao nhất vào năm 2024, Đông Nam Bộ vẫn dẫn đầu về tổng vốn FDI với khoảng 23 nghìn dự án và tổng giá trị đầu tư trên 200 tỷ USD. Năm 2024, vùng chiếm 28% tổng vốn FDI đăng ký của Việt Nam, trong đó Thành phố Hồ Chí Minh sau sáp nhập dẫn đầu với gần 7 tỷ USD, tập trung vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo (chủ yếu tại Bình Dương và Bà Rịa–Vũng Tàu), hoạt động bán buôn và bán lẻ, sửa chữa ô tô, mô tô, xe máy, và kinh doanh bất động sản (Thành phố Hồ Chí Minh).

Vốn FDI đăng ký mới năm 2024 (Bên trái) và Tổng vốn FDI đăng ký lũy kế năm 2024 (Bên phải) theo các tỉnh thuộc Đông Nam Bộ

Đơn vị: Triệu USD

Nguồn: Bộ Y Tế, Tổng hợp B&Company

Những thay đổi tiềm năng trong định hướng phát triển kinh tế của các tỉnh, thành Đông Nam Bộ sau sáp nhập đơn vị hành chính

Việc sáp nhập các đơn vị hành chính cấp tỉnh được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho trung tâm kinh tế phía Nam của Việt Nam và mở ra các cơ hội tăng trưởng mới. Sau khi sáp nhập Thành phố Hồ Chí Minh với Bình Dương và Bà Rịa–Vũng Tàu, đô thị mở rộng này được định vị để phát triển một nền kinh tế gắn kết hơn, liên kết hiệu quả sản xuất công nghiệp với các ngành dịch vụ hỗ trợ. Thành phố được kỳ vọng sẽ thu hút tốt hơn dòng vốn FDI vào lĩnh vực sản xuất và chế biến, chế tạo công nghệ cao, nhờ quỹ đất công nghiệp mở rộng từ các tỉnh lân cận. Trong khi đó, Đồng Nai và Tây Ninh được kỳ vọng hưởng lợi từ các chiến lược phát triển đồng bộ hơn sau khi sáp nhập với các tỉnh có cơ cấu kinh tế tương đồng, qua đó tạo tiền đề hình thành các vùng kinh tế chuyên biệt phù hợp với thế mạnh của từng ngành chủ lực.

Bối cảnh kinh tế và định hướng phát triển của các tỉnh, thành Đông Nam Bộ sau sáp nhập

Nguồn: Quy hoạch kinh tế các tỉnh Đông Nam Bộ, tổng hợp của B&Company

Kết luận

Việc sáp nhập các đơn vị hành chính tại khu vực Đông Nam Bộ năm 2025 không chỉ đơn thuần là một cải cách quản trị; đây còn là bước ngoặt chiến lược đối với phát triển kinh tế vùng. Bằng cách đồng bộ hóa cơ sở hạ tầng, chính sách công nghiệp và hoạt động xúc tiến đầu tư giữa các tỉnh được hợp nhất, khu vực này sẽ dẫn dắt Việt Nam hướng tới một tương lai kinh tế hội nhập và cạnh tranh hơn.

[1] TVPL. Quyết định số 759/QĐ-TTg phê duyệt Đề án sắp xếp lại đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấpNguồn>

[2] Nhằm phục vụ mục đích phân tích trong bài viết này, chúng tôi đưa Long An vào do tỉnh này dự kiến được sáp nhập với Tây Ninh. Các số liệu được cung cấp chỉ mang tính tham khảo.

[3] TVPL. Kết luận số 157-KL/TW về việc thực hiện các nghị quyết, kết luận của Ban Chấp hành Trung ương và Bộ Chính trị về sắp xếp lại bộ máy tổ chức và đơn vị hành chínhNguồn>

[4] TVPL. Nghị quyết số 24-NQ/TW về Phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Đông Nam Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 <Nguồn>

[5] TVPL. Quyết định số 370/QĐ-TTg về việc phê duyệt Quy hoạch vùng Đông Nam Bộ thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050 <Nguồn>

[6] TVPL. Quyết định số 1325/QĐ-TTG về việc ban hành Kế hoạch thực hiện Quy hoạch tổng thể vùng Đông Nam Bộ thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 <Nguồn>

[7] Tạp chí Cộng sản. Cơ cấu lại ngành công nghiệp vùng Đông Nam Bộ theo tinh thần Nghị quyết số 24-NQ/TW của Bộ Chính trị <Nguồn>

[8] Báo Tuổi Trẻ. Đông Nam Bộ dẫn đầu cả nước về thu nhập bình quân đầu người <Nguồn>

[9] Các số liệu được báo cáo này không bao gồm Long An với tư cách là một tỉnh thuộc vùng Đông Nam Bộ.

[10] VINACAS. Phát triển nông nghiệp bền vững tại vùng Đông Nam Bộ – Nâng cấp các chuỗi giá trị nông nghiệp trọng điểm <Nguồn>

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, xin vui lòng ghi rõ nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.