Thị trường chuyển đổi: Sở hữu phương tiện ICE và EV

Tính đến năm 2025, Việt Nam có hơn 5 triệu ô tô và khoảng 7 triệu xe máy lưu thông trên đường, trong đó phần lớn vẫn sử dụng động cơ xăng hoặc diesel [1]. Tuy nhiên, làn sóng EV đang mở rộng với tốc độ chưa từng có. Năm 2024, xe điện chiếm 17.6% doanh số ô tô mới, gần gấp đôi mức 8.6% của năm 2023 [2]. Dẫn đầu xu hướng này là VinFast, nhà sản xuất EV nội địa của Việt Nam, đã bán hơn 87.000 xe điện trong năm 2024, ghi nhận mức tăng 150% so với năm trước. Đến hết nửa đầu năm 2025, VinFast đã bàn giao 35.100 xe [3].

Số lượng xe VinFast giao đến H1/2025

Nguồn: Tổng hợp của B&Company

Theo dự báo của Hiệp hội các Nhà sản xuất Ô tô Việt Nam (VAMA), sẽ có 1 triệu EV lưu hành vào năm 2028 và 3,5 triệu xe vào năm 2040. Việc áp dụng EV không chỉ giới hạn ở xe bốn bánh [4]. Thị trường xe hai bánh chạy điện—đặc biệt là các mẫu dưới 50cc (nhóm L1)—cũng đang bùng nổ, được thúc đẩy bởi nhu cầu của học sinh, sinh viên và người đi lại trong đô thị.

VinFast đang chi phối thị trường EV Việt Nam với danh mục sản phẩm toàn diện, từ VF 3 và VF 5 nhỏ gọn đến các mẫu SUV cao cấp VF 8 và VF 9. Thị trường tiếp tục đa dạng hóa với sự gia nhập của các thương hiệu Trung Quốc mạnh như BYD (Atto 3, Dolphin), Wuling (Mini EV, Bingo) và Aion (Y Plus). Các nhà sản xuất ô tô lâu đời như Hyundai đã tham gia cuộc đua bằng việc lắp ráp trong nước các mẫu xe như Ioniq 5, trong khi các thương hiệu châu Âu cao cấp BMW và Mercedes-Benz cung cấp các lựa chọn xe điện cao cấp.

Thực trạng các garage sửa chữa ô tô

Việc áp dụng xe điện (EV) nhanh chóng tại Việt Nam đang phơi bày khoảng cách đáng kể giữa nhu cầu của khách hàng và mức độ sẵn sàng của hạ tầng sửa chữa trong nước. Mặc dù cả nước có hơn 10.000 xưởng sửa chữa ô tô, phần lớn vẫn tập trung vào xe sử dụng động cơ đốt trong (ICE) và chưa chuyển đổi để đáp ứng công nghệ EV [5].

Chỉ một bộ phận nhỏ các garage—chủ yếu nằm tại các trung tâm đô thị lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh—đã bắt đầu cung cấp dịch vụ liên quan đến EV. Trong khi đó, các mạng lưới dịch vụ của OEM, đặc biệt là VinFast, đang chi phối lĩnh vực hậu mãi EV. Hiện nay, VinFast vận hành hơn 200 trung tâm dịch vụ trên toàn quốc, củng cố vị thế kiểm soát hoạt động bảo dưỡng EV trong giai đoạn đầu [6]. Tuy nhiên, các trung tâm dịch vụ của VinFast không tiếp nhận xe điện của các thương hiệu khác, vì vậy chủ sở hữu EV không phải của VinFast phải tìm đến các nhà cung cấp dịch vụ được ủy quyền hoặc garage tư nhân chuyên biệt. Một số garage sửa chữa xe điện bao gồm Auto’s Only Và CarOn đối với EV, trong khi Thao Nguyen Hybrid chuyên sửa chữa xe hybrid.

Các chính sách của Chính phủ tiếp tục thúc đẩy việc áp dụng EV. Những sáng kiến như miễn toàn bộ lệ phí trước bạ (có hiệu lực đến tháng 2 năm 2025) và giảm thuế tiêu thụ đặc biệt xuống còn 3% (đến tháng 2 năm 2027) đã khiến EV ngày càng hấp dẫn, đặc biệt tại các thành phố đông dân như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng [7].

Tuy nhiên, bất chấp mức độ áp dụng ngày càng tăng, các garage độc lập vẫn gặp khó khăn trong việc bắt kịp. Kết quả là một khoảng trống dịch vụ rõ rệt: nhiều chủ sở hữu EV gần như không có lựa chọn nào khác ngoài việc sử dụng các trung tâm dịch vụ chính hãng. Tình trạng này cho thấy cả một hạn chế của thị trường lẫn cơ hội tăng trưởng tiềm năng cho các xưởng sửa chữa độc lập—nếu họ có thể vượt qua các rào cản về kỹ thuật và tài chính.

Một số thách thức chính tiếp tục cản trở quá trình chuyển đổi này:

– Hạn chế trong việc tiếp cận tài liệu kỹ thuật và phần mềm chẩn đoán, vốn vẫn nằm trong tay các OEM.

– Khó khăn trong việc tìm nguồn phụ tùng đạt chứng nhận, đặc biệt đối với các mẫu EV mới hoặc ít phổ biến.

– Mức độ sẵn sàng đầu tư hạn chế do những rủi ro được nhận thức khi làm việc với hệ thống điện áp cao, tình trạng thiếu kỹ thuật viên đủ năng lực và chi phí đáng kể để mua sắm công cụ, thiết bị chuyên dụng.

Đối với các garage độc lập, thu hẹp khoảng cách năng lực này là yếu tố thiết yếu—không chỉ để duy trì tính phù hợp trong kỷ nguyên điện hóa mà còn để khai thác một phân khúc đang tăng trưởng nhanh và chưa được đáp ứng đầy đủ của thị trường dịch vụ ô tô

Mất cân đối cung–cầu trong dịch vụ sửa chữa EV

Hiện nay, phần lớn chủ sở hữu EV tại Việt Nam về cơ bản bị ràng buộc với mạng lưới dịch vụ chính thức của các nhà sản xuất xe. Rào cản lớn nhất nằm ở các chính sách bảo hành dài hạn, thường kéo dài trong nhiều năm. Những chính sách này khiến người dùng ngần ngại tìm đến các garage độc lập để sửa chữa vì lo ngại việc này có thể làm mất quyền lợi bảo hành.

Tuy nhiên, khi thị trường trưởng thành hơn, một phân khúc đang bắt đầu hình thành cho các nhà cung cấp dịch vụ độc lập nhằm lấp đầy khoảng trống này. Những công ty tiên phong như EVBattery, Brolab tại Thành phố Hồ Chí Minh đã nổi lên như những lựa chọn khả thi cho xe hai bánh. Thay vì cạnh tranh trực diện với các OEM, họ tập trung vào những dịch vụ công nghệ cao mà các gara truyền thống không thể cung cấp, bao gồm:

– Thay thế các cell pin và sửa chữa những sự cố liên quan đến bộ pin điện áp cao,

– Sửa chữa Hệ thống Quản lý Pin (BMS),

– Chẩn đoán các lỗi phức tạp trong hệ thống điện áp cao,

– Thực hiện các sửa chữa định kỳ (lốp, phanh, thân vỏ) với chuyên môn riêng về xe điện.

Các dịch vụ này đặc biệt quan trọng đối với những xe đã hết thời hạn bảo hành hoặc người dùng đang tìm kiếm các giải pháp sửa chữa linh hoạt và tiết kiệm chi phí hơn so với việc thay thế toàn bộ các linh kiện đắt tiền tại các trung tâm dịch vụ OEM.

Đào tạo và Nhân lực: Nút thắt quan trọng

Mặc dù nhu cầu thị trường tăng vọt, Việt Nam đang đối mặt với một nghịch lý: tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng kỹ thuật viên sửa chữa xe điện (EV) có tay nghề. Các cơ sở đào tạo uy tín như VATC, Hanoi High-Tech Vocational College và Bach Khoa Vocational School đã triển khai các chương trình đào tạo chuyên sâu về EV, nhưng số lượng học viên đăng ký vẫn còn khiêm tốn [8].

Ba rào cản chính góp phần dẫn đến tình trạng này. Thứ nhất là chi phí đào tạo cao—một khóa học toàn diện có thể có mức phí từ 12 đến 30 triệu đồng, là khoản đầu tư đáng kể đối với nhiều thợ máy [9,10] Thứ hai, sửa chữa EV đòi hỏi một bộ kỹ năng hoàn toàn khác. Kỹ thuật viên không chỉ cần kiến thức cơ khí mà còn phải thành thạo chẩn đoán phần mềm, hệ thống pin và các quy trình an toàn nghiêm ngặt khi làm việc với các linh kiện điện áp cao—những lĩnh vực mà phần lớn thợ máy xe động cơ đốt trong truyền thống còn thiếu kinh nghiệm.

Cuối cùng là rào cản về tâm lý và văn hóa. Nhiều thợ máy động cơ đốt trong (ICE) giàu kinh nghiệm do dự trước việc “bắt đầu lại” và học một công nghệ hoàn toàn mới, đặc biệt khi họ đang ở giai đoạn giữa hoặc cuối sự nghiệp. Mặc dù mỗi năm có vài trăm học viên đăng ký các khóa học kỹ thuật viên ô tô, chỉ một tỷ lệ nhỏ lựa chọn chuyên môn hóa về EV. Điều này khiến nhân sự có đủ năng lực trở nên cực kỳ khan hiếm và được săn đón, tạo ra một nút thắt nghiêm trọng đối với sự phát triển bền vững của ngành dịch vụ hậu mãi EV tại Việt Nam.

Những cơ hội

Thị trường EV đang không ngừng phát triển của Việt Nam mang đến cơ hội hiếm có cho các nhà cung cấp dịch vụ mới xây dựng từ con số không và dẫn đầu bằng chuyên môn hóa. Trong khi các gara truyền thống chậm thích ứng, những doanh nghiệp mới gia nhập có thể bỏ qua các mô hình lỗi thời bằng cách tập trung vào những dịch vụ có giá trị cao như chẩn đoán pin, sửa chữa BMS và hiệu chỉnh ADAS—những lĩnh vực có nhu cầu ngày càng tăng nhưng nguồn cung còn hạn chế.

Các thương hiệu EV Trung Quốc gia nhập Việt Nam với mạng lưới dịch vụ mỏng tạo ra một cơ hội rõ ràng: các nhà cung cấp chuyên hỗ trợ những mẫu xe này có thể nhanh chóng trở thành đối tác thiết yếu. Bên cạnh đó, các startup tận dụng công nghệ, tính cơ động và dữ liệu—chẳng hạn như các đơn vị sửa chữa lưu động hoặc chẩn đoán từ xa—có thể giải quyết những khoảng trống dịch vụ mà ngay cả các OEM cũng gặp khó khăn trong việc khắc phục.

Ngoài năng lực kỹ thuật, những doanh nghiệp xây dựng được hệ sinh thái với các mạng lưới sạc, đội xe EV hoặc cơ sở đào tạo có thể mở khóa giá trị dài hạn và lòng trung thành của khách hàng. Trong một thị trường phân mảnh và chưa được phục vụ đầy đủ, những doanh nghiệp tiên phong có định hướng đúng đắn không chỉ có cơ hội cạnh tranh—mà còn có thể định hình tương lai của dịch vụ hậu mãi EV tại Việt Nam.

Kết luận

Sự bùng nổ xe điện tại Việt Nam không còn là một xu hướng trong tương lai—mà đang chủ động tái định hình ngành dịch vụ ô tô. Tại các thành phố lớn, EV đang trở nên phổ biến, được thúc đẩy bởi các chính sách mạnh mẽ và sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng. Tuy nhiên, tình trạng thiếu gara sửa chữa EV đủ năng lực vẫn là một khoảng trống lớn. Trong khi các OEM như VinFast chi phối hoạt động dịch vụ ở giai đoạn đầu, các gara độc lập vẫn còn dư địa phát triển—đặc biệt trong phân khúc EV đã hết bảo hành hoặc EV nhập khẩu. Hướng đi phía trước rất rõ ràng: thích ứng hoặc bị bỏ lại phía sau. Các gara phải đầu tư vào năng lực, công cụ và những mô hình kinh doanh mới để duy trì sức cạnh tranh. Những đơn vị hành động ngay từ bây giờ sẽ có vị thế tốt nhất để dẫn đầu trong kỷ nguyên EV.

[1] VnExpress, Những thách thức trong quá trình chuyển đổi khỏi xe máy chạy xăng tại Hà Nội <Truy cập>

[2] CafeF, VinFast đạt doanh số kỷ lục, thị phần EV tại Việt Nam tăng vọt — vượt qua Thái Lan và Indonesia, đồng thời vượt Mỹ và Ấn Độ <Truy cập>

[3] DNSE, VinFast bàn giao 35,100 xe điện trong Q1 2025, duy trì vị thế số 1 trên thị trường nội địa <Truy cập>

[4] VnEconomy, Cơ hội để xe điện mini chinh phục thị trường Việt Nam <Truy cập>

[5] Thanh Nien, Sở hữu ô tô tại Việt Nam tăng mạnh, nhiều gara gặp khó khăn trong quản lý <Truy cập>

[6] Bao Moi, VinFast chính thức trở thành hãng ô tô có mạng lưới dịch vụ lớn nhất Việt Nam  <Truy cập>

[7] Nghị định số 10/2022/NĐ-CP của Chính phủ: Quy định về lệ phí trước bạ <Truy cập>

[8] Thoi Nay, Thiếu cơ sở sửa chữa xe điện <Truy cập>

[9] VATC – Trung tâm Đào tạo Kỹ thuật Ô tô Việt Nam <Truy cập>

[10] Automotive Training Center EAC <Truy cập>

B&Company

Công ty Nhật Bản đầu tiên chuyên về nghiên cứu thị trường tại Việt Nam từ năm 2008. Chúng tôi cung cấp một loạt các dịch vụ bao gồm báo cáo ngành, phỏng vấn ngành, khảo sát người tiêu dùng, kết nối kinh doanh. Ngoài ra, chúng tôi đã phát triển một cơ sở dữ liệu với hơn 900.000 công ty tại Việt Nam, có thể được sử dụng để tìm kiếm đối tác và phân tích thị trường.

Xin vui lòng liên hệ với chúng tôi nếu bạn có bất kỳ câu hỏi nào.

info@b-company.jp + (84) 28 3910 3913