Thực trạng ngành bán dẫn Việt Nam

Ngành bán dẫn Việt Nam đang ở thời điểm then chốt, với sự kết hợp giữa quá trình phát triển ban đầu và dòng vốn đầu tư nước ngoài đáng kể. Hiện nay, Việt Nam chủ yếu đóng vai trò là trung tâm lắp ráp cho các công ty công nghệ quốc tế, bao gồm những tập đoàn lớn như Intel, Samsung và Foxconn. Các doanh nghiệp này đã thiết lập hoạt động chủ yếu tập trung vào lắp ráp và đóng gói linh kiện bán dẫn, qua đó đưa Việt Nam trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Việc mở rộng và đầu tư vào các dự án mới tại Việt Nam đã dẫn đến sự gia tăng số lượng doanh nghiệp nước ngoài đầu tư vào lĩnh vực bán dẫn. Trong năm 2024, Việt Nam tiếp tục thu hút nhiều dự án FDI trong lĩnh vực bán dẫn từ các quốc gia trên thế giới. Một số ví dụ đáng chú ý bao gồm:

Một số dự án đầu tư FDI trong lĩnh vực bán dẫn kể từ đầu năm 2024

Nguồn: Tổng hợp của B&Company

Statista Market Insights dự báo doanh thu ngành bán dẫn Việt Nam sẽ đạt tốc độ tăng trưởng kép hằng năm (CAGR) 11.6% trong giai đoạn 2023–2027, đạt $31,28 tỷ USD vào năm 2027. Trong đó, mạch tích hợp—phân khúc quan trọng nhất trong ngành bán dẫn—dự kiến đạt giá trị $16,44 tỷ USD vào cuối năm 2024[1]. Thị trường đã mở rộng đáng kể nhờ vị trí chiến lược, chi phí lao động cạnh tranh và môi trường đầu tư thuận lợi của Việt Nam. Tuy nhiên, mặc dù những yếu tố này đã thu hút các doanh nghiệp lớn, Việt Nam vẫn còn tụt hậu về năng lực sản xuất và thiết kế cao cấp, khiến đất nước phụ thuộc nhiều vào công nghệ và chuyên môn từ nước ngoài.

Bên cạnh đó, lực lượng lao động Việt Nam tuy dồi dào nhưng còn thiếu các kỹ năng chuyên môn về thiết kế bán dẫn và quy trình sản xuất tiên tiến. Mặc dù có các cơ sở giáo dục tập trung vào công nghệ và kỹ thuật, chương trình đào tạo thường chưa đáp ứng được nhu cầu cụ thể của ngành bán dẫn. Do đó, thực trạng hiện nay của ngành bán dẫn Việt Nam có thể được khái quát là mô hình lấy lắp ráp làm trọng tâm, với năng lực R&D và sản xuất trong nước còn hạn chế.

Chính sách và tầm nhìn chiến lược của Chính phủ đối với ngành bán dẫn

Trước những thách thức và cơ hội do lĩnh vực bán dẫn mang lại, Chính phủ Việt Nam đã triển khai một chiến lược toàn diện nhằm thúc đẩy sự phát triển của ngành. Thủ tướng Phạm Minh Chính vừa ký Quyết định số 1018/QĐ-TTg ngày 21 tháng 9 năm 2024, ban hành Chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050. Chiến lược đề ra lộ trình phát triển ngành bán dẫn Việt Nam từ nay đến năm 2030, với tầm nhìn đến năm 2050, theo công thức:

C = SET + 1

Trong đó: C là Chip, S là Chuyên ngành; E là Điện tử; T là Nhân tài và + 1 là Vietnam (Việt Nam là điểm đến an toàn mới cho chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu).

Chiến lược này đề ra lộ trình được chia thành ba giai đoạn với các mục tiêu cụ thể như sau:

The Government’s development goals for the semiconductor industry

Nguồn: Quyết định 1018/QĐ-TTg[2]

Cơ hội cho ngành bán dẫn

Tầm nhìn chiến lược của Việt Nam đối với ngành bán dẫn mở ra nhiều cơ hội. Một trong những cơ hội đáng kể nhất nằm ở sự gia tăng nhu cầu bán dẫn trên toàn cầu. Thị trường được dự báo sẽ tăng trưởng đáng kể, nhờ những tiến bộ công nghệ như trí tuệ nhân tạo, IoT và 5G. Khi các doanh nghiệp tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng, Việt Nam có tiềm năng trở thành điểm đến được ưu tiên cho hoạt động sản xuất bán dẫn.

Ngoài ra, sự hiện diện của các tập đoàn đa quốc gia lớn đã đặt nền móng cho một hệ sinh thái bán dẫn vững mạnh hơn. Trong chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden tới Việt Nam vào ngày 10–11/9/2023, Tuyên bố chung giữa Việt Nam và Hoa Kỳ nêu rõ hai bên sẽ hợp tác sâu rộng trong lĩnh vực khoa học và công nghệ. FPT Corporation—một trong những tập đoàn lớn nhất hoạt động trong lĩnh vực bán dẫn tại Việt Nam—đã đề xuất Hoa Kỳ hỗ trợ đào tạo từ 30.000 đến 50.000 chuyên gia bán dẫn thông qua đầu tư vào FPT University, nhằm nâng cao năng lực lực lượng lao động. Ngoài ra, FPT cũng cho biết tập đoàn có kế hoạch đầu tư $100 triệu USD và bố trí gần 1.000 nhân sự tại Hoa Kỳ vào cuối năm 2023[3].

FPT Chairman discussing with US businessmen

Thông cáo báo chí của FPT, 2023 (Nguồn)

Việc tiếp tục thu hút đầu tư nước ngoài có thể đẩy nhanh quá trình chuyển giao công nghệ và tạo điều kiện thuận lợi cho việc thành lập các cơ sở sản xuất tiên tiến. Cam kết của Chính phủ Việt Nam trong việc phát triển ngành công nghiệp bán dẫn tạo ra môi trường thuận lợi cho tăng trưởng. Sự kết hợp giữa đầu tư chiến lược vào cơ sở hạ tầng và phát triển nguồn nhân lực có thể đưa Việt Nam trở thành một nhân tố chủ chốt trong bối cảnh ngành bán dẫn khu vực. Hơn nữa, với tư cách là thành viên của nhiều hiệp định thương mại, chẳng hạn như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), Việt Nam có khả năng tiếp cận một thị trường rộng lớn hơn, qua đó thu hút thêm đầu tư và thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực bán dẫn.

Thách thức đối với ngành công nghiệp bán dẫn

Tuy nhiên, Việt Nam phải đối mặt với những thách thức đáng kể. Một trở ngại lớn là khoảng cách công nghệ mà quốc gia này đang đối diện so với các trung tâm bán dẫn phát triển lâu đời hơn. Hiện Việt Nam còn thiếu công nghệ và chuyên môn sản xuất tiên tiến, những yếu tố thiết yếu để chuyển từ khâu lắp ráp sang sản xuất các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Tình trạng thiếu hụt lao động có kỹ năng trong thiết kế bán dẫn và sản xuất tiên tiến cũng là một vấn đề cấp thiết. Mặc dù các sáng kiến giáo dục đang được triển khai, sẽ cần thời gian để phát triển lực lượng lao động có khả năng đáp ứng nhu cầu của ngành.

Ngoài ra, mặc dù các kế hoạch phát triển khu công nghiệp rất hứa hẹn, quá trình triển khai thực tế các dự án cơ sở hạ tầng có thể bị chậm tiến độ. Việc chậm phát triển các cơ sở cần thiết có thể cản trở sự tăng trưởng của ngành bán dẫn. Cuối cùng, Việt Nam phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia dẫn đầu ngành bán dẫn như Đài Loan và Hàn Quốc. Những quốc gia này sở hữu các chuỗi cung ứng được thiết lập vững chắc, công nghệ tiên tiến và lực lượng lao động có tay nghề cao, khiến Việt Nam cần cấp thiết xác định một phân khúc riêng và tạo sự khác biệt cho mình.

Phần kết luận

Tầm nhìn chiến lược của Việt Nam về phát triển ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030 và xa hơn là một bước đi quan trọng hướng tới việc xây dựng một hệ sinh thái công nghệ bền vững và có năng lực cạnh tranh. Mặc dù tình trạng hiện tại của ngành chủ yếu vẫn tập trung vào khâu lắp ráp, các sáng kiến của Chính phủ nhằm phát triển cơ sở hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực và đầu tư vào R&D mang lại triển vọng cho sự tăng trưởng mang tính chuyển đổi. Những cơ hội do nhu cầu bán dẫn toàn cầu ngày càng tăng và các chính sách thuận lợi của Chính phủ tạo ra lộ trình để Việt Nam định vị mình là một nhân tố quan trọng trên thị trường bán dẫn.

Tuy nhiên, việc giải quyết các thách thức như khoảng cách công nghệ, thiếu hụt nhân tài và cạnh tranh gay gắt trong khu vực sẽ là yếu tố thiết yếu để hiện thực hóa tầm nhìn này. Khi Việt Nam điều hướng qua những phức tạp của bối cảnh ngành bán dẫn, kết quả của các nỗ lực này không chỉ ảnh hưởng đến quỹ đạo kinh tế của đất nước mà còn đóng góp vào tiến bộ công nghệ rộng lớn hơn của Đông Nam Á. Với tầm nhìn rõ ràng và việc thực thi quyết liệt, Việt Nam có thể trở thành một trung tâm then chốt trong ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng trưởng kinh tế trong nhiều năm tới.

[1] VnEconomy (2024). Với doanh thu $31.28 tỷ, Việt Nam có tiềm năng trở thành trung tâm sản xuất bán dẫn mới của thế giới. <Đánh giá>

[2] Tài liệu của Chính phủ (2024). Ban hành Chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050. <Đánh giá>

[3] Tạp chí Kinh tế và Dự báo (2024). Cơ hội phát triển ngành công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam. <Đánh giá>

Đọc các bài viết khác