Thực trạng ngành bán dẫn Việt Nam

Ngành bán dẫn của Việt Nam đang ở một bước ngoặt quan trọng, được đặc trưng bởi sự kết hợp giữa quá trình phát triển còn non trẻ và nguồn vốn đầu tư nước ngoài đáng kể. Hiện nay, Việt Nam chủ yếu đóng vai trò là trung tâm lắp ráp cho các công ty công nghệ quốc tế, bao gồm những tập đoàn lớn như Intel, Samsung và Foxconn. Các doanh nghiệp này đã thiết lập hoạt động chủ yếu tập trung vào lắp ráp và đóng gói các linh kiện bán dẫn, qua đó đưa Việt Nam trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Việc Việt Nam mở rộng và đầu tư vào các dự án mới đã dẫn đến số lượng doanh nghiệp nước ngoài đầu tư vào lĩnh vực bán dẫn ngày càng tăng. Năm 2024, Việt Nam tiếp tục thu hút nhiều dự án FDI trong lĩnh vực bán dẫn từ nhiều quốc gia trên thế giới. Một số ví dụ đáng chú ý bao gồm:

Một số dự án đầu tư FDI trong lĩnh vực bán dẫn kể từ đầu năm 2024

Nguồn: Tổng hợp của B&Company

Statista Market Insights dự báo doanh thu ngành bán dẫn của Việt Nam sẽ đạt tốc độ tăng trưởng kép hằng năm (CAGR) 11.6% trong giai đoạn 2023–2027, đạt $31,28 tỷ USD vào năm 2027. Trong đó, mạch tích hợp—phân khúc quan trọng nhất trong ngành bán dẫn—dự kiến đạt giá trị $16,44 tỷ USD vào cuối năm 2024[1]. Thị trường đã mở rộng đáng kể nhờ vị trí chiến lược của Việt Nam, chi phí lao động cạnh tranh và môi trường đầu tư thuận lợi. Tuy nhiên, mặc dù những yếu tố này đã thu hút các doanh nghiệp lớn, Việt Nam vẫn tụt hậu về năng lực sản xuất và thiết kế cao cấp, khiến đất nước phụ thuộc nhiều vào công nghệ và chuyên môn nước ngoài.

Hơn nữa, lực lượng lao động Việt Nam tuy dồi dào nhưng còn thiếu các kỹ năng chuyên môn trong lĩnh vực thiết kế bán dẫn và các quy trình sản xuất tiên tiến. Mặc dù có các cơ sở giáo dục tập trung vào công nghệ và kỹ thuật, chương trình đào tạo thường chưa đáp ứng được những nhu cầu cụ thể của ngành bán dẫn. Do đó, thực trạng hiện nay của ngành bán dẫn Việt Nam có thể được khái quát là mô hình lấy lắp ráp làm trọng tâm, với năng lực R&D và sản xuất trong nước còn hạn chế.

Chính sách và tầm nhìn chiến lược của Chính phủ đối với ngành bán dẫn

Để ứng phó với những thách thức và cơ hội do lĩnh vực bán dẫn mang lại, Chính phủ Việt Nam đã triển khai một chiến lược toàn diện nhằm thúc đẩy sự phát triển của ngành. Thủ tướng Phạm Minh Chính vừa ký Quyết định số 1018/QĐ-TTg ngày 21 tháng 9 năm 2024, ban hành Chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050. Chiến lược này đề ra lộ trình phát triển ngành bán dẫn Việt Nam từ nay đến năm 2030, với tầm nhìn đến năm 2050, theo công thức sau:

C = SET + 1

Trong đó: C là viết tắt của Chip, S là viết tắt của Chuyên môn hóa; E là viết tắt của Điện tử; T là viết tắt của Nhân tài và + 1 là viết tắt của Vietnam (Việt Nam là điểm đến an toàn mới cho chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu).

Chiến lược này đề ra lộ trình gồm ba giai đoạn với các mục tiêu cụ thể như sau:

The Government’s development goals for the semiconductor industry

Nguồn: Quyết định 1018/QĐ-TTg[2]

Cơ hội cho ngành bán dẫn

Tầm nhìn chiến lược của Việt Nam đối với ngành bán dẫn mở ra nhiều cơ hội. Một trong những cơ hội đáng kể nhất nằm ở sự gia tăng nhu cầu bán dẫn trên toàn cầu. Thị trường được dự báo sẽ tăng trưởng đáng kể, nhờ những tiến bộ công nghệ như trí tuệ nhân tạo, IoT và 5G. Khi các doanh nghiệp tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng, Việt Nam có tiềm năng trở thành điểm đến được ưu tiên cho hoạt động sản xuất bán dẫn.

Ngoài ra, sự hiện diện của các tập đoàn đa quốc gia lớn đã đặt nền móng cho một hệ sinh thái bán dẫn vững mạnh hơn. Trong chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden tới Việt Nam vào ngày 10–11/09/2023, Tuyên bố chung giữa Việt Nam và Hoa Kỳ chỉ ra rằng hai bên sẽ hợp tác sâu rộng trong lĩnh vực khoa học và công nghệ. FPT Corporation – một trong những tập đoàn lớn nhất hoạt động trong lĩnh vực bán dẫn tại Việt Nam – đã đề xuất Hoa Kỳ hỗ trợ đào tạo từ 30.000 đến 50.000 chuyên gia bán dẫn thông qua đầu tư vào FPT University, nhằm nâng cao năng lực của lực lượng lao động. Ngoài ra, FPT cũng chia sẻ rằng tập đoàn có kế hoạch đầu tư $100 triệu và đưa gần 1.000 nhân sự sang Hoa Kỳ vào cuối năm 2023[3].

FPT Chairman discussing with US businessmen

Thông cáo báo chí của FPT, 2023 (Nguồn)

Việc tiếp tục thu hút đầu tư nước ngoài có thể đẩy nhanh quá trình chuyển giao công nghệ và tạo điều kiện xây dựng các cơ sở sản xuất tiên tiến. Cam kết phát triển ngành bán dẫn của Chính phủ Việt Nam tạo ra môi trường thuận lợi cho tăng trưởng. Sự kết hợp giữa đầu tư chiến lược vào cơ sở hạ tầng và phát triển nguồn nhân lực có thể đưa Việt Nam trở thành một đối tác chủ chốt trong bức tranh bán dẫn khu vực. Hơn nữa, với tư cách là thành viên của nhiều hiệp định thương mại như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), Việt Nam có quyền tiếp cận một thị trường rộng lớn hơn, qua đó thu hút thêm đầu tư và thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực bán dẫn.

Thách thức đối với ngành bán dẫn

Tuy nhiên, Việt Nam phải đối mặt với những thách thức đáng kể. Một trở ngại lớn là khoảng cách công nghệ mà đất nước đang phải đối mặt so với các trung tâm bán dẫn phát triển hơn. Hiện Việt Nam thiếu công nghệ và chuyên môn sản xuất tiên tiến, những yếu tố thiết yếu để vượt qua hoạt động lắp ráp và tiến tới sản xuất có giá trị gia tăng cao. Tình trạng thiếu hụt lao động có kỹ năng trong thiết kế bán dẫn và sản xuất tiên tiến cũng vẫn là một vấn đề cấp bách. Mặc dù các sáng kiến giáo dục đang được triển khai, sẽ cần thời gian để đào tạo lực lượng lao động có khả năng đáp ứng nhu cầu của ngành.

Ngoài ra, mặc dù các kế hoạch xây dựng khu công nghiệp rất triển vọng, việc triển khai thực tế các dự án cơ sở hạ tầng có thể bị chậm tiến độ. Sự chậm trễ trong phát triển các cơ sở cần thiết có thể cản trở tăng trưởng của ngành bán dẫn. Cuối cùng, Việt Nam phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ những quốc gia dẫn đầu về bán dẫn như Đài Loan và Hàn Quốc. Các quốc gia này có chuỗi cung ứng được thiết lập vững chắc, công nghệ tiên tiến và lực lượng lao động có trình độ cao, khiến Việt Nam cần khẩn trương xác định phân khúc riêng và tạo sự khác biệt.

Kết luận

Tầm nhìn chiến lược của Việt Nam về phát triển ngành bán dẫn đến năm 2030 và những năm tiếp theo là một bước tiến quan trọng hướng tới việc xây dựng một hệ sinh thái công nghệ bền vững và có sức cạnh tranh. Mặc dù ngành hiện chủ yếu tập trung vào hoạt động lắp ráp, các sáng kiến của Chính phủ nhằm phát triển cơ sở hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực và đầu tư vào R&D đang mở ra triển vọng cho tăng trưởng mang tính chuyển đổi. Những cơ hội từ nhu cầu bán dẫn toàn cầu ngày càng tăng cùng các chính sách thuận lợi của Chính phủ tạo ra lộ trình để Việt Nam khẳng định vị thế là một quốc gia có vai trò đáng kể trên thị trường bán dẫn.

Tuy nhiên, việc giải quyết các thách thức như khoảng cách công nghệ, tình trạng thiếu hụt nhân tài và cạnh tranh gay gắt trong khu vực sẽ là yếu tố thiết yếu để hiện thực hóa tầm nhìn này. Khi Việt Nam điều hướng trong bối cảnh bán dẫn phức tạp, kết quả của những nỗ lực này không chỉ tác động đến quỹ đạo kinh tế của đất nước mà còn đóng góp vào tiến bộ công nghệ rộng lớn hơn của Đông Nam Á. Với tầm nhìn rõ ràng và năng lực thực thi quyết liệt, Việt Nam có thể vươn lên trở thành một trung tâm then chốt trong ngành bán dẫn toàn cầu, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng trưởng kinh tế trong nhiều năm tới.

[1] VnEconomy (2024). Với doanh thu $31.28 tỷ, Việt Nam có tiềm năng trở thành trung tâm sản xuất bán dẫn mới của thế giới. <Đánh giá>

[2] Văn bản của Chính phủ (2024). Ban hành Chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050. <Đánh giá>

[3] Tạp chí Kinh tế và Dự báo (2024). Cơ hội phát triển ngành bán dẫn tại Việt Nam. <Đánh giá>

Đọc các bài viết khác