Tình hình hiện tại của ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam

Ngành công nghiệp bán dẫn của Việt Nam đang ở một bước ngoặt quan trọng, đặc trưng bởi sự kết hợp giữa giai đoạn phát triển non trẻ và nguồn vốn đầu tư nước ngoài đáng kể. Hiện nay, Việt Nam chủ yếu đóng vai trò là trung tâm lắp ráp cho các công ty công nghệ quốc tế, bao gồm cả những gã khổng lồ như Intel, Samsung và Foxconn. Các công ty này đã thiết lập hoạt động chủ yếu tập trung vào lắp ráp và đóng gói linh kiện bán dẫn, đưa Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Sự mở rộng và đầu tư vào các dự án mới của Việt Nam đã dẫn đến việc ngày càng nhiều doanh nghiệp nước ngoài đầu tư vào lĩnh vực bán dẫn. Năm 2024, Việt Nam tiếp tục thu hút nhiều dự án FDI trong lĩnh vực bán dẫn từ nhiều quốc gia trên thế giới. Một số ví dụ nổi bật bao gồm:

Một số dự án đầu tư FDI vào lĩnh vực bán dẫn từ đầu năm 2024

Nguồn: Tổng hợp của B&Company

Theo dự báo của Statista Market Insights, doanh thu ngành bán dẫn của Việt Nam sẽ đạt tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) là 11,61 tỷ nhân dân tệ trong giai đoạn từ năm 2023 đến năm 2027, đạt 14 tỷ nhân dân tệ (31,28 tỷ USD) vào năm 2027. Trong đó, mạch tích hợp – phân khúc quan trọng nhất trong ngành bán dẫn – dự kiến sẽ đạt giá trị 14 tỷ nhân dân tệ (16,44 tỷ USD) vào cuối năm 2024.[1]. Thị trường đã mở rộng đáng kể nhờ vị trí địa lý chiến lược, chi phí lao động cạnh tranh và môi trường đầu tư thuận lợi của Việt Nam. Tuy nhiên, dù những yếu tố này đã thu hút các doanh nghiệp lớn, năng lực sản xuất và thiết kế cao cấp của đất nước vẫn còn yếu kém, khiến nước này phụ thuộc nhiều vào công nghệ và chuyên môn nước ngoài.

Hơn nữa, lực lượng lao động Việt Nam tuy dồi dào nhưng lại thiếu các kỹ năng chuyên môn về thiết kế bán dẫn và các quy trình sản xuất tiên tiến. Mặc dù có các cơ sở giáo dục tập trung vào công nghệ và kỹ thuật, nhưng chương trình giảng dạy thường không đáp ứng được nhu cầu cụ thể của ngành công nghiệp bán dẫn. Do đó, hiện trạng của ngành bán dẫn Việt Nam có thể được tóm tắt là mô hình tập trung vào lắp ráp với năng lực nghiên cứu và phát triển cũng như sản xuất trong nước còn hạn chế.

Chính sách của Chính phủ và Tầm nhìn Chiến lược cho Ngành công nghiệp Bán dẫn

Trước những thách thức và cơ hội mà ngành công nghiệp bán dẫn mang lại, Chính phủ Việt Nam đã ban hành chiến lược toàn diện nhằm thúc đẩy sự phát triển của ngành. Thủ tướng Phạm Minh Chính vừa ký Quyết định số 1018/QĐ-TTg ngày 21 tháng 9 năm 2024, ban hành Chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050. Chiến lược này vạch ra lộ trình phát triển của ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam từ nay đến năm 2030, với tầm nhìn đến năm 2050, theo công thức sau:

C = TẬP HỢP + 1

Trong đó: C là viết tắt của Chip, S là viết tắt của Chuyên; E là viết tắt của Điện tử; T là viết tắt của Tài năng và + 1 tượng trưng cho Vietnam (Việt Nam là điểm đến an toàn mới cho chuỗi cung ứng chất bán dẫn toàn cầu).

Chiến lược này phác thảo lộ trình được chia thành ba giai đoạn với các mục tiêu cụ thể như sau:

The Government’s development goals for the semiconductor industry

Nguồn: Quyết định 1018/QĐ-TTg[2]

Cơ hội cho ngành công nghiệp bán dẫn

Tầm nhìn chiến lược của Việt Nam đối với ngành công nghiệp bán dẫn mở ra nhiều cơ hội. Một trong những cơ hội quan trọng nhất nằm ở sự tăng trưởng mạnh mẽ nhu cầu toàn cầu đối với chất bán dẫn. Thị trường được dự báo sẽ tăng trưởng đáng kể, được thúc đẩy bởi những tiến bộ trong công nghệ như trí tuệ nhân tạo, IoT và 5G. Khi các công ty tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng của mình, Việt Nam có tiềm năng trở thành điểm đến được ưa chuộng cho sản xuất chất bán dẫn.

Ngoài ra, sự hiện diện của các tập đoàn đa quốc gia lớn đã đặt nền móng cho một hệ sinh thái bán dẫn mạnh mẽ hơn. Trong chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden tới Việt Nam vào ngày 10-11/9/2023, Tuyên bố chung giữa Việt Nam và Hoa Kỳ nêu rõ hai bên sẽ hợp tác sâu rộng trong lĩnh vực khoa học và công nghệ. Tập đoàn FPT - một trong những tập đoàn chuyên về bán dẫn lớn nhất tại Việt Nam - đã đề xuất Hoa Kỳ hỗ trợ đào tạo 30.000 đến 50.000 chuyên gia bán dẫn thông qua đầu tư vào Đại học FPT, nhằm nâng cao năng lực của lực lượng lao động. Ngoài ra, FPT cũng chia sẻ rằng tập đoàn có kế hoạch đầu tư $100 triệu và gần 1.000 nhân sự tại Hoa Kỳ vào cuối năm 2023[3].

FPT Chairman discussing with US businessmen

Thông cáo báo chí FPT, 2023 (Nguồn)

Việc tiếp tục thu hút đầu tư nước ngoài có thể đẩy nhanh quá trình chuyển giao công nghệ và tạo điều kiện thuận lợi cho việc thành lập các cơ sở sản xuất tiên tiến. Cam kết của Chính phủ Việt Nam trong việc phát triển ngành công nghiệp bán dẫn tạo ra môi trường thuận lợi cho tăng trưởng. Sự kết hợp giữa đầu tư cơ sở hạ tầng chiến lược và phát triển nguồn nhân lực có thể đưa Việt Nam trở thành một nhân tố chủ chốt trong lĩnh vực bán dẫn khu vực. Hơn nữa, với tư cách là thành viên của nhiều hiệp định thương mại, như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện khu vực (RCEP), Việt Nam có quyền tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, cho phép thu hút thêm đầu tư và thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực bán dẫn.

Thách thức cho ngành công nghiệp bán dẫn

Tuy nhiên, Việt Nam phải đối mặt với những thách thức đáng kể. Một trở ngại lớn là khoảng cách công nghệ mà đất nước đang phải đối mặt so với các trung tâm sản xuất bán dẫn phát triển hơn. Việt Nam hiện đang thiếu công nghệ và chuyên môn sản xuất tiên tiến, những yếu tố thiết yếu để chuyển từ lắp ráp sang sản xuất các sản phẩm có giá trị cao. Tình trạng thiếu lao động lành nghề trong thiết kế bán dẫn và sản xuất tiên tiến cũng vẫn là một vấn đề cấp bách. Mặc dù các sáng kiến giáo dục đang được triển khai, nhưng sẽ cần thời gian để đào tạo một lực lượng lao động có khả năng đáp ứng nhu cầu của ngành.

Ngoài ra, trong khi các kế hoạch cho các khu công nghiệp đang hứa hẹn, việc triển khai thực tế các dự án cơ sở hạ tầng có thể chậm trễ. Sự chậm trễ trong việc phát triển các cơ sở cần thiết có thể cản trở sự phát triển của ngành bán dẫn. Cuối cùng, Việt Nam phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ các nhà lãnh đạo bán dẫn đã thành danh như Đài Loan và Hàn Quốc. Các quốc gia này có chuỗi cung ứng được thiết lập tốt, công nghệ tiên tiến và lực lượng lao động có tay nghề cao, khiến Việt Nam phải tạo ra một vị thế và tạo sự khác biệt.

Phần kết luận

Tầm nhìn chiến lược của Việt Nam về phát triển ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030 và xa hơn nữa là một bước tiến quan trọng hướng tới việc thiết lập một hệ sinh thái công nghệ bền vững và cạnh tranh. Mặc dù hiện trạng ngành công nghiệp chủ yếu tập trung vào lắp ráp, nhưng các sáng kiến của chính phủ nhằm phát triển cơ sở hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực và đầu tư vào nghiên cứu và phát triển hứa hẹn sẽ mang lại sự tăng trưởng đột phá. Cơ hội do nhu cầu toàn cầu ngày càng tăng đối với chất bán dẫn và các chính sách thuận lợi của chính phủ mở ra con đường để Việt Nam định vị mình như một người chơi quan trọng trên thị trường bán dẫn.

Tuy nhiên, việc giải quyết các thách thức như khoảng cách công nghệ, thiếu hụt nhân tài và cạnh tranh khốc liệt trong khu vực sẽ rất cần thiết để hiện thực hóa tầm nhìn này. Khi Việt Nam vượt qua những phức tạp của ngành công nghiệp bán dẫn, kết quả của những nỗ lực này không chỉ ảnh hưởng đến quỹ đạo kinh tế của đất nước mà còn đóng góp vào sự phát triển công nghệ rộng lớn hơn của Đông Nam Á. Với tầm nhìn rõ ràng và quyết tâm thực hiện, Việt Nam có thể trở thành một trung tâm then chốt trong ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu, thúc đẩy đổi mới và tăng trưởng kinh tế trong những năm tới.

[1] VnEconomy (2024). Với doanh thu $31,28 tỷ, Việt Nam có tiềm năng trở thành trung tâm sản xuất chất bán dẫn mới của thế giới.Đánh giá>

[2] Văn bản Chính phủ (2024). Ban hành Chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050.Đánh giá>

[3] Tạp chí Kinh tế và Dự báo (2024). Cơ hội phát triển ngành công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam.Đánh giá>

Đọc các bài viết khác