Ngành năng lượng gió của Việt Nam đã tăng trưởng đáng kể, đưa Việt Nam trở thành quốc gia dẫn đầu trong bối cảnh năng lượng tái tạo của Đông Nam Á. Với đường bờ biển dài hơn 3.000 km và điều kiện gió thuận lợi, Việt Nam mang đến những cơ hội lớn cho phát triển năng lượng gió. Bài viết này phân tích thực trạng thị trường năng lượng gió Việt Nam, các dự án chủ chốt, những doanh nghiệp lớn, các xu hướng hiện nay, cũng như cơ hội và thách thức đối với các nhà đầu tư nước ngoài.

Quy mô thị trường năng lượng gió tại Việt Nam

Cam kết của Việt Nam đối với năng lượng tái tạo đã được củng cố đáng kể thông qua việc tích cực tham gia Hội nghị lần thứ 26 các Bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu (COP26) và phê duyệt Quy hoạch Phát triển Điện lực VIII (PDP VIII) vào năm 2023. Những sáng kiến này thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của quốc gia trong việc chuyển đổi từ điện than sang các nguồn năng lượng bền vững hơn, góp phần đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Trong đó, ngành năng lượng gió đã nổi lên như một động lực tăng trưởng và lĩnh vực đầu tư đầy triển vọng.

Trong 10 năm từ 2013-2023, công suất điện gió lắp đặt của Việt Nam đã tăng đáng kể từ 53 megawatt (MW) lên 5.888 MW (chiếm 6% tổng sản lượng điện năm 2023).

Total wind energy capacity in Vietnam, 2013-2023 ^[1]

Đơn vị: MW

Nguồn: Statista

Theo Quy hoạch Phát triển Điện lực VIII (PDP VIII), Chính phủ Việt Nam đã đặt ra các mục tiêu đầy tham vọng nhằm giảm sự phụ thuộc vào nhiệt điện và chuyển đổi sang các nguồn năng lượng tái tạo, đặc biệt chú trọng đến năng lượng gió và năng lượng mặt trời. Cụ thể, quy hoạch đề ra mục tiêu đạt công suất năng lượng gió 27.990 MW vào năm 2030 (tăng gấp 5 lần so với năm 2023) và tham vọng hơn nữa là 130.050 MW vào năm 2050 (tăng gấp 22 lần so với năm 2023). Những mục tiêu này nhấn mạnh cam kết của Việt Nam trong việc khai thác nguồn tài nguyên gió tự nhiên dồi dào, đặc biệt tại các khu vực ngoài khơi, nơi tốc độ gió và hệ số công suất cao hơn đáng kể.

Định hướng công suất lắp đặt theo nguồn của PDP VIII (2030-2050) (%)

Nguồn: PDP VIII

Các dự án trọng điểm của nhà máy điện gió

Tương ứng với mục tiêu đầy tham vọng về điện gió, một số dự án năng lượng gió đáng chú ý đã được phát triển hoặc đang được triển khai tại Việt Nam. Tính đến năm 2023, có 106 dự án trên cả nước, trong đó hơn 50% đang vận hành.

Không chỉ các nhà đầu tư Việt Nam, các nhà đầu tư nước ngoài (bao gồm Nhật Bản) cũng đang quan tâm đến ngành năng lượng gió. Vào tháng 6 năm 2024, Công ty Doosan Vina (Khu kinh tế Dung Quất, Quảng Ngãi) đã ký biên bản ghi nhớ “Hợp tác phát triển điện gió ngoài khơi tại Việt Nam” với Tập đoàn Marubeni (Nhật Bản), dự kiến sản xuất móng tuabin gió và các linh kiện khác cho các trang trại điện gió ngoài khơi tại khu phức hợp công nghiệp rộng 100 ha ở Khu kinh tế Dung Quất.

Cơ hội cho các nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực năng lượng gió

Ngành năng lượng gió của Việt Nam mang đến nhiều cơ hội sinh lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài:

• – Tiềm năng điện gió ngoài khơi vượt trội
  Việt Nam sở hữu một trong những tiềm năng năng lượng gió ngoài khơi lớn nhất thế giới, ước tính đạt 311 GW. Các bờ biển phía Nam và miền Trung, bao gồm các khu vực như tỉnh Bình Thuận và Ninh Thuận, có tốc độ gió cao ổn định, dao động từ 7 đến 9 m/s. Những điều kiện thuận lợi này mang lại cơ hội đáng kể cho các dự án điện gió ngoài khơi quy mô lớn, có khả năng sản xuất năng lượng công suất cao với xung đột sử dụng đất ở mức tối thiểu.
  Các nhà đầu tư nước ngoài sở hữu công nghệ điện gió ngoài khơi tiên tiến và chuyên môn về quản lý dự án có thể tạo được lợi thế cạnh tranh tại những khu vực chưa được khai thác này.

• – Chính sách thuận lợi của Chính phủ
  Chính phủ Việt Nam đã thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ đối với năng lượng tái tạo thông qua PDP VIII. Các chính sách bao gồm những ưu đãi như giá điện hỗ trợ (FiT) và miễn, giảm thuế dài hạn cho các nhà đầu tư năng lượng tái tạo. Mặc dù cơ chế FiT cho các dự án mới đang chuyển sang hệ thống dựa trên đấu giá, môi trường chính sách hỗ trợ vẫn hấp dẫn đối với các nhà đầu tư có tầm nhìn dài hạn.
  Các nhà đầu tư cũng được hưởng lợi từ việc giảm thuế nhập khẩu đối với thiết bị điện gió, qua đó giảm chi phí ban đầu của dự án. Hơn nữa, Chính phủ đã cam kết đơn giản hóa các thủ tục hành chính nhằm thu hút nguồn vốn nước ngoài vào lĩnh vực năng lượng.

• – Nhu cầu năng lượng ngày càng tăng
  Mức tiêu thụ năng lượng của Việt Nam được dự báo sẽ tăng trưởng 10-12 % mỗi năm từ nay đến năm 2030 ^[2] do công nghiệp hóa và đô thị hóa. Đến năm 2030, nhu cầu điện dự kiến sẽ tăng hơn gấp đôi so với mức năm 2020. Năng lượng gió, đặc biệt là điện gió ngoài khơi, đang ở vị thế thuận lợi để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng này khi chính phủ hạn chế các dự án điện than mới theo mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050.
  Nhu cầu này mang lại cho các nhà đầu tư nước ngoài sự bảo đảm về tăng trưởng thị trường mạnh mẽ và tỷ suất sinh lời cao.

• – Quan hệ đối tác chiến lược và hợp tác khu vực
  Việt Nam tích cực tham gia các hoạt động hợp tác quốc tế nhằm phát triển năng lượng sạch, bao gồm quan hệ đối tác với Liên minh châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc. Chẳng hạn, dự án $2.2 tỷ Thang Long Offshore Wind Farm vào năm 2020 tại Bình Thuận được Enterprize Energy, một công ty có trụ sở tại Vương quốc Anh, hỗ trợ. Các quan hệ đối tác này cho thấy tiềm năng để các nhà đầu tư nước ngoài hợp tác với các tổ chức trong nước và quốc tế nhằm tiếp cận nguồn vốn, chuyên môn và kiến thức địa phương.

Thách thức

Mặc dù có nhiều cơ hội hấp dẫn, các nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực năng lượng gió của Việt Nam phải đối mặt với một số thách thức:

• – Những bất định về quy định
  Mặc dù Việt Nam đã đạt được những bước tiến trong việc xây dựng các chính sách hỗ trợ năng lượng tái tạo, sự thiếu nhất quán và chậm trễ trong quá trình triển khai vẫn là mối quan ngại. Chẳng hạn, việc chuyển từ cơ chế giá điện hỗ trợ (FiT) sang cơ chế định giá dựa trên đấu giá đối với các dự án điện gió mới đã tạo ra sự bất định về khả năng sinh lời trong tương lai. Các nhà đầu tư nước ngoài cũng có thể gặp khó khăn trong việc xử lý các quy trình thu hồi đất phức tạp, xin cấp phép và đáp ứng các yêu cầu tuân thủ.
  Cần có các khung pháp lý rõ ràng hơn và sự phối hợp tốt hơn giữa các cơ quan chính phủ để thúc đẩy môi trường kinh doanh có tính dự báo cao hơn.

• – Hạn chế về cơ sở hạ tầng lưới điện
  Cơ sở hạ tầng lưới điện hiện có của Việt Nam chưa được trang bị để xử lý lượng điện năng quy mô lớn dự kiến phát sinh từ các dự án điện gió, đặc biệt là điện gió ngoài khơi. Tình trạng quá tải đường truyền tải, đặc biệt tại miền Trung và miền Nam Việt Nam, nơi có nguồn tài nguyên gió dồi dào, đang đặt ra những thách thức đáng kể.
  Chẳng hạn, một số trang trại điện gió tại các tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận đã gặp phải tình trạng tắc nghẽn lưới điện trong những năm gần đây, dẫn đến việc phải cắt giảm công suất phát. Các nhà đầu tư nước ngoài phải tính đến khả năng chậm trễ trong việc nâng cấp lưới điện và phối hợp với chính quyền địa phương để lập kế hoạch tích hợp vào lưới điện.

• – Chi phí ban đầu cao đối với các dự án ngoài khơi
  Các dự án điện gió ngoài khơi đòi hỏi nguồn vốn lớn, với các khoản đầu tư đáng kể vào công nghệ tua-bin tiên tiến, kết cấu móng và hệ thống truyền tải. Năng lực sản xuất trong nước còn hạn chế đối với thiết bị điện gió thường khiến Việt Nam phải nhập khẩu linh kiện, từ đó đẩy chi phí lên cao hơn.
  Để giảm thiểu rủi ro, các nhà đầu tư nước ngoài có thể cần thành lập liên doanh với các doanh nghiệp trong nước nhằm tiếp cận chuyên môn địa phương và giảm thiểu chi phí. Tuy nhiên, những quan hệ đối tác như vậy có thể tạo ra sự phức tạp trong quản lý và phân chia lợi nhuận.

• – Những quan ngại về tác động môi trường và xã hội
  Các dự án điện gió ngoài khơi có thể gây ra những tác động đáng kể đến hệ sinh thái biển và các cộng đồng ven biển. Những quan ngại từ ngành ngư nghiệp địa phương và các nhóm môi trường về việc làm gián đoạn môi trường sống cũng như cản trở hoạt động hàng hải là khá phổ biến. Chẳng hạn, Dong Hai-1 Wind Farm tại Trà Vinh đã phải tiến hành tham vấn sâu rộng với cộng đồng địa phương để giải quyết các tác động kinh tế - xã hội tiềm ẩn.
  Các nhà đầu tư phải ưu tiên các hoạt động phát triển bền vững, bao gồm đánh giá tác động môi trường toàn diện và sự tham gia của các bên liên quan, nhằm xây dựng sự ủng hộ của cộng đồng và bảo đảm dự án được phê duyệt.

• – Cạnh tranh từ năng lượng mặt trời
  Mặc dù năng lượng gió có những lợi thế riêng, lĩnh vực này phải cạnh tranh với ngành năng lượng mặt trời đang bùng nổ của Việt Nam. Các dự án điện mặt trời nhìn chung có chi phí triển khai thấp hơn, thời gian thực hiện nhanh hơn và ít thách thức đặc thù về địa điểm hơn, khiến chúng trở nên hấp dẫn đối với các nhà phát triển và nhà đầu tư. Các nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực năng lượng gió phải tập trung tối ưu hóa chi phí và chứng minh những lợi ích dài hạn của điện gió so với điện mặt trời về độ tin cậy và công suất.

Phần kết luận

Lĩnh vực năng lượng gió của Việt Nam đang tạo nên một bức tranh năng động và đầy triển vọng cho các nhà đầu tư nước ngoài. Với nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào, các chính sách hỗ trợ của chính phủ và nhu cầu năng lượng sạch ngày càng tăng, Việt Nam được kỳ vọng sẽ trở thành một nhân tố đáng kể trên thị trường năng lượng tái tạo toàn cầu. Tuy nhiên, việc xử lý các vấn đề phức tạp về quy định, nhu cầu cơ sở hạ tầng và các cân nhắc về môi trường sẽ đóng vai trò then chốt đối với các nhà đầu tư muốn khai thác tiềm năng năng lượng gió của Việt Nam.

[1] https://www.statista.com/outlook/io/energy/renewable-energy/wind-energy/vietnam

[2] https://www.trade.gov/country-commercial-guides/vietnam-power-generation-transmission-and-distribution

Đọc các bài viết khác