Những năm gần đây, các công ty Nhật Bản dần nhìn nhận Việt Nam không chỉ là một cơ sở sản xuất giá rẻ mà còn là một thị trường tăng trưởng và là mắt xích chiến lược trong mạng lưới kinh doanh châu Á của họ. Cùng với xu hướng này, hợp tác giữa hai nước đang mở rộng sang các lĩnh vực công nghệ cao như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang ở vị trí nào trong chuỗi giá trị bán dẫn và các công ty Nhật Bản có thể tham gia hiệu quả ở những giai đoạn nào?[1]

Ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam năm 2026: Vị thế hiện tại và những khoảng trống trong chuỗi giá trị

Những diễn biến chính trong năm tháng đầu năm 2026 bao gồm:

– Vào tháng 5 năm 2026, Việt Nam và Nhật Bản đã khởi động 5 dự án nghiên cứu chung về mạch tích hợp 3D, vật liệu bán dẫn mới, cảm biến, SoC AI dựa trên RISC-V và điện tử công suất.[2]

– Đến tháng 3 năm 2026, Việt Nam có hơn 50 công ty thiết kế chip, khoảng 7.000 kỹ sư và 241 dự án FDI trị giá hơn 14,2 tỷ USD, chủ yếu trong lĩnh vực lắp ráp, đóng gói và kiểm thử.[3]

– Trong quý 1 năm 2026, Samsung thành lập Samsung Vietnam Semiconductor tại Thái Nguyên và khởi động dự án nhà máy kiểm định chip trị giá khoảng 1,5 tỷ USD, dự kiến đi vào hoạt động vào tháng 11 năm 2027.[4] [5]

– Vào cuối tháng 1 năm 2026, FPT đã công bố nhà máy kiểm tra và đóng gói chip tiên tiến đầu tiên thuộc sở hữu của một công ty Việt Nam, với sáu dây chuyền kiểm tra dự kiến hoàn thành trong giai đoạn 2026-2027.[6]

– Ngày 16 tháng 1 năm 2026, Viettel khởi công xây dựng nhà máy sản xuất chip đầu tiên của Việt Nam tại Hòa Lạc trên diện tích 27 ha, nhằm mục tiêu xây dựng năng lực sản xuất chip trong nước.[7].

– Vào ngày 7 tháng 1 năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ đã thành lập Trung tâm Hỗ trợ Tạo mẫu Chip Quốc gia, cung cấp các công cụ thiết kế, thư viện IP và kết nối giữa các giai đoạn của chuỗi sản xuất.[8]

Semiconductor Value Chain in Vietnam

Tổng hợp của B&Company

Việt Nam đã xây dựng được nền tảng tương đối vững chắc trong thiết kế mạch tích hợp, đặc biệt là trong khâu đóng gói và kiểm thử, trong khi công nghệ sản xuất tấm bán dẫn vẫn còn ở giai đoạn đầu. Do đó, khả năng tiến lên chuỗi giá trị cao hơn sẽ phụ thuộc vào việc nước này tận dụng tốt các lợi thế hiện có và giải quyết được những nút thắt còn tồn tại như thế nào.

Những lợi thế của Việt Nam bao gồm lực lượng lao động trẻ có nền tảng về STEM, cơ sở sản xuất điện tử quy mô lớn và vị trí địa lý gần các trung tâm sản xuất bán dẫn lớn ở châu Á. Nền kinh tế mở, mạng lưới FTA rộng khắp và cam kết chính sách mạnh mẽ của chính phủ cũng biến Việt Nam thành điểm đến phù hợp cho việc đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu.[9]

Tuy nhiên, ngành công nghiệp này vẫn thiếu các kỹ sư giàu kinh nghiệm, các chuyên gia nghiên cứu và phát triển, cũng như cơ sở hạ tầng cho thiết kế, tạo mẫu và chế tạo chip. Chuỗi cung ứng vật liệu, thiết bị và hậu cần chuyên dụng vẫn còn yếu, trong khi nhiều linh kiện công nghệ cao vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu, hạn chế giá trị gia tăng trong nước và việc thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.[10]

Dấu ấn của các công ty Nhật Bản trong hệ sinh thái bán dẫn của Việt Nam

Trong khi các công ty Mỹ như Intel và Amkor chủ yếu tập trung vào lắp ráp, đóng gói và kiểm thử quy mô lớn, các công ty Nhật Bản tại Việt Nam lại hiện diện nhiều hơn trong các phân khúc chuyên biệt như thiết kế chip, vật liệu, linh kiện, thiết bị sản xuất và hỗ trợ kỹ thuật. Bảng dưới đây tóm tắt các công ty Nhật Bản chủ chốt và các chương trình hợp tác trong hệ sinh thái bán dẫn của Việt Nam.

Các công ty và chương trình hợp tác tiêu biểu của Nhật Bản trong hệ sinh thái bán dẫn của Việt Nam

Tổng hợp của B&Company

Thế mạnh của các công ty Nhật Bản tại Việt Nam rõ ràng nằm ở các phân khúc chuyên biệt cao, bao gồm thiết kế và kiểm định mạch tích hợp, vật liệu bán dẫn, bao bì gốm, robot cho thiết bị sản xuất và hệ thống thử nghiệm. Sự hiện diện lâu dài của Renesas, cùng với các dự án sản xuất và hợp tác nghiên cứu của Tokuyama và RORZE trong khuôn khổ NEXUS, cho thấy các công ty Nhật Bản có thể kết hợp công nghệ, sản xuất và đào tạo nguồn nhân lực để tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái của Việt Nam.

Tuy nhiên, các dự án hiện tại vẫn còn rời rạc và chưa hình thành chuỗi cung ứng tích hợp do các công ty Nhật Bản dẫn đầu tại Việt Nam. Trong số các công ty được khảo sát, không có công ty Nhật Bản nào vận hành nhà máy sản xuất wafer hoặc cơ sở đóng gói và kiểm tra quy mô lớn. Ngoại trừ RORZE, hầu hết các công ty thiết bị chủ yếu hoạt động thông qua bán hàng, bảo trì và hỗ trợ kỹ thuật, trong khi đầu tư vào vật liệu tập trung vào một vài sản phẩm cụ thể.

Nhiều công ty Nhật Bản vẫn đang nghiên cứu thị trường do lo ngại về nguồn nhân lực có kinh nghiệm, điều kiện dành cho chuyên gia nước ngoài và tính ổn định của môi trường pháp lý. Điều này cho thấy tiềm năng mở rộng đáng kể vào lĩnh vực sản xuất thiết bị nội địa, bao bì tiên tiến, thử nghiệm, phát triển nhà cung cấp và nghiên cứu & phát triển ứng dụng.[11]

Các chính sách của Việt Nam đang tác động đến thị trường như thế nào?

Để hoàn thiện các mắt xích còn thiếu trong hệ sinh thái, Việt Nam đã ban hành Chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Các mục tiêu đến năm 2030 bao gồm ít nhất 100 công ty thiết kế, một nhà máy sản xuất quy mô nhỏ và 10 nhà máy đóng gói và kiểm định, từng bước mở rộng từ các hoạt động hạ nguồn sang thiết kế, sản xuất và chế tạo chip chuyên dụng.[12]

Nguồn nhân lực là trụ cột của chiến lược này. Chính phủ đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên vào năm 2030 thông qua các chương trình đào tạo mới, bồi dưỡng kỹ năng, hợp tác giữa Chính phủ, các trường đại học và doanh nghiệp, cũng như các chương trình trao đổi quốc tế và thu hút chuyên gia.[13]

Đồng thời, Việt Nam đang đầu tư vào cơ sở hạ tầng nghiên cứu và tạo mẫu, bao gồm các phòng thí nghiệm dùng chung ở cấp quốc gia và đại học. Trung tâm Hỗ trợ Tạo mẫu Chip Quốc gia được thành lập vào đầu năm 2026 và chính thức đi vào hoạt động tháng 6 năm 2026 nhằm cung cấp các công cụ thiết kế, thư viện phần mềm, hỗ trợ kỹ thuật và kết nối giữa các nhà thiết kế trong nước với các cơ sở sản xuất, đóng gói và thử nghiệm.[14]

Môi trường đầu tư cũng được hỗ trợ bởi Luật Công nghiệp Công nghệ Số, Quỹ Hỗ trợ Đầu tư và các cơ chế khuyến khích dành cho các dự án công nghệ cao, nghiên cứu và phát triển, đào tạo và sản xuất chất bán dẫn. Các ưu đãi được xác định dựa trên lĩnh vực, quy mô và điều kiện dự án chứ không phải quốc tịch của nhà đầu tư.[15]

Do đó, Nhật Bản được coi là đối tác quan trọng trong nghiên cứu bán dẫn và phát triển nguồn nhân lực tại Việt Nam. Hai nước đang thúc đẩy chương trình NEXUS, học bổng và đào tạo chuyên gia, hợp tác đại học và các dự án nghiên cứu chung trong các lĩnh vực như vật liệu mới, SoC trí tuệ nhân tạo và điện tử công suất.

Cơ hội cho các công ty Nhật Bản trong ngành công nghiệp bán dẫn của Việt Nam

Chính sách bán dẫn của Việt Nam ưu tiên xây dựng hệ sinh thái từng bước, tập trung vào thiết kế, sản xuất chọn lọc và đóng gói/kiểm thử trong ngắn hạn, thay vì sản xuất wafer tiên tiến quy mô lớn ngay lập tức. Do đó, cơ hội từ Nhật Bản phù hợp nhất ở những lĩnh vực mà các ưu tiên chính sách của Việt Nam, thế mạnh của Nhật Bản và những thiếu hụt trong chuỗi cung ứng của Việt Nam trùng khớp, bao gồm:

– Thiết kế và nghiên cứu phát triển ứng dụng: Các công ty Nhật Bản có thể mở rộng thiết kế, kiểm định và nghiên cứu phát triển mạch tích hợp (IC) cho các chip chuyên dụng trong các lĩnh vực như điện tử ô tô, thiết bị công nghiệp, hệ thống năng lượng, thiết bị kết nối và trí tuệ nhân tạo (AI). Điều này phù hợp với chính sách trọng tâm của Việt Nam về các sản phẩm bán dẫn chuyên dụng và dựa trên nền tảng các nhà thiết kế Nhật Bản hiện có tại Việt Nam.

– Hỗ trợ tạo mẫu thử nghiệm và thương mại hóa: Các công ty, trường đại học và viện nghiên cứu Nhật Bản có thể hỗ trợ về sở hữu trí tuệ/công cụ thiết kế, xác minh, điều phối MPW, bí quyết thử nghiệm và nghiên cứu ứng dụng chung. Điều này liên kết với Trung tâm Hỗ trợ Tạo mẫu Chip Quốc gia của Việt Nam, nơi hỗ trợ toàn bộ quy trình từ thiết kế đến tạo mẫu, đóng gói, thử nghiệm và thương mại hóa.

– Thiết bị, tự động hóa và dịch vụ kỹ thuật: Nhật Bản có thể cung cấp các hệ thống thử nghiệm, thiết bị đóng gói, giải pháp tự động hóa, kỹ thuật quy trình, lắp đặt, bảo trì và hỗ trợ kiểm soát chất lượng. Đây là những cơ hội thiết thực khi Việt Nam đặt mục tiêu có 10 nhà máy đóng gói và thử nghiệm vào năm 2030.

– Các vật liệu và linh kiện được lựa chọn: Các công ty Nhật Bản có thể cung cấp hoặc từng bước nội địa hóa các vật liệu và linh kiện mà họ đã có năng lực mạnh, chẳng hạn như bao bì/chất nền gốm sứ, vật liệu liên quan đến bao bì và các linh kiện hậu cần. Điều này nên được xem như một giải pháp ứng phó với tình trạng thiếu hụt nhà cung cấp chuyên ngành hiện nay tại Việt Nam.

Phần kết luận

Việt Nam có lợi thế về lực lượng lao động trẻ, nền tảng sản xuất điện tử vững chắc và định hướng chính sách rõ ràng, nhưng vẫn thiếu công nghệ tiên tiến, vật liệu và thiết bị chuyên dụng, cũng như chuyên môn sản xuất sâu rộng. Những thiếu hụt này phù hợp chặt chẽ với thế mạnh của Nhật Bản trong lĩnh vực vật liệu bán dẫn, thiết bị, linh kiện và nghiên cứu, tạo nền tảng vững chắc cho sự hợp tác lâu dài giữa hai nước. Trong ngắn hạn và trung hạn, các cơ hội thiết thực nhất nằm ở thiết kế chip, vật liệu và thiết bị, đóng gói và kiểm thử, phát triển nguồn nhân lực và nghiên cứu chung.

Đọc thêm

Tham vọng ngành bán dẫn của Việt Nam: Vị trí của các công ty Nhật Bản trong chuỗi giá trị

Phân tích đầu tư của Nhật Bản vào ngành sản xuất tại Việt Nam: Tầm nhìn về một kỷ nguyên mới và sự dịch chuyển trong chuỗi giá trị toàn cầu

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, vui lòng ghi rõ nguồn và cung cấp liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

[1] https://english.vov.vn/en/economy/japanese-firms-bet-on-vietnam-as-a-strategic-growth-hub-post1294695.vov

[2] https://beta-en.mic.gov.vn/ministry-of-science-and-technology-of-viet-nam-launches-five-viet-nam-japan-semiconductor-research-projects-197260503002539217.htm

[3] https://baochinhphu.vn/di-dung-huong-va-buoc-dau-hinh-thanh-nen-tang-phat-trien-cong-nghiep-ban-dan-10226031018055547.htm

[4] https://nhadautu.vn/samsung-viet-nam-tiep-tuc-la-cu-diem-loi-nhuan-cua-tap-doan-han-quoc-d105262.html

[5] https://www.reuters.com/world/asia-pacific/samsung-plans-15-billion-chip-testing-plant-vietnam-document-shows-2026-05-27/

[6] https://fpt.com/vi/tin-tuc/tin-fpt/fpt-cong-bo-thanh-lap-nha-may-kiem-thu-va-dong-goi-tien-tien-chip-ban-dan

[7] https://baochinhphu.vn/thu-tuong-nha-may-che-tao-chip-ban-dan-cong-nghe-cao-la-mat-xich-then-chot-ma-viet-nam-con-thieu-102260116112848429.htm

[8] https://baochinhphu.vn/thanh-lap-trung-tam-quoc-gia-ho-tro-san-xuat-thu-chip-ban-dan-102260107153643401.htm

[9] https://baochinhphu.vn/thanh-lap-trung-tam-quoc-gia-ho-tro-san-xuat-thu-chip-ban-dan-102260107153643401.htm

[10] https://beta-en.mic.gov.vn/viet-nam-seeks-to-build-semiconductor-ecosystem-197260128112652201.htm

[11] https://english.vov.vn/en/economy/japanese-firms-bet-on-vietnam-as-a-strategic-growth-hub-post1294695.vov

[12] https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2024/9/1018-ttg.signed.pdf

[13] https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2024/9/1017-ttg.signed.pdf

[14] https://baochinhphu.vn/thanh-lap-trung-tam-quoc-gia-ho-tro-san-xuat-thu-chip-ban-dan-102260107153643401.htm

[15] https://baochinhphu.vn/danh-nhung-co-che-ho-tro-uu-dai-dac-biet-cho-cong-nghiep-ban-dan-102251217212936394.htm