Truyền hình từ lâu đã là một nguồn giải trí chính, nhưng ngày nay, khi nội dung được phát triển theo thời gian thực và ngày càng có nhiều người bận rộn hơn, họ muốn xem bất cứ nội dung nào, vào bất kỳ thời điểm và ở bất kỳ đâu, thay vì cả gia đình quây quần quanh TV để xem một chương trình được phát sóng vào một thời điểm nhất định. Mặc dù là loại hình ra đời muộn nhất so với các dịch vụ truyền hình truyền thống, dịch vụ truyền hình trả phí (truyền hình cáp, vệ tinh, IPTV), truyền hình OTT đang thu hút sự chú ý.Các dịch vụ truyền hình OTT về cơ bản có thể được chia thành 4 loại hình dịch vụ phát trực tuyến video: AVOD – miễn phí và dựa trên quảng cáo, SVOD – trả phí theo hình thức thuê bao, TVOD – trả phí dựa trên nội dung người dùng xem và EST – trả phí dựa trên lượt tải xuống. Trên toàn cầu, Research and Markets dự báo quy mô thị trường dịch vụ OTT sẽ tăng từ 81,6 tỷ USD năm 2019 lên 156,9 tỷ USD vào năm 2024, với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm là 14%.

Tương tự phần còn lại của thế giới, Việt Nam – với một thế hệ dân số trẻ – cũng đang chứng kiến xu hướng chuyển dịch từ dịch vụ truyền hình truyền thống sang truyền hình OTT, cho phép người dùng xem phim và các chương trình khác trên internet. Theo Statista, thị trường trong nước được báo cáo đạt 86 triệu USD năm 2019 và sẽ tăng với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm 10.39%, lên 141 triệu USD vào năm 2024.

Theo Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử, Việt Nam có 64 triệu người dùng Internet – đứng thứ 12 trên thế giới và thứ 6 trong khu vực; hơn 14,6 triệu thuê bao băng rộng cố định; trên 60,2 triệu thuê bao băng rộng di động (tính đến tháng 11/2019). Ngoài ra, cơ quan này cũng cho biết người dùng Internet Việt Nam dành trung bình 2 giờ 31 phút để xem truyền hình trực tuyến và video theo yêu cầu. Theo báo cáo của Nielsen năm 2016, Việt Nam hiện là một trong những quốc gia dẫn đầu xu hướng video trực tuyến, với 9/10 người được khảo sát cho biết họ xem video trực tuyến hằng tuần. Tất cả những số liệu này cho thấy Việt Nam là một thị trường tiềm năng với nhóm người tiêu dùng đầy hứa hẹn.
Trong những năm gần đây, thị trường trở nên sôi động với sự hiện diện của 4 nhóm nhà cung cấp dịch vụ truyền hình OTT. Nhóm 1 nhóm bao gồm các đài truyền hình như VTV, SCTV, K+, mở rộng sang OTT và sử dụng internet làm nền tảng truyền dẫn. Nhóm 2^và nhóm bao gồm các đơn vị tiếp nhận nội dung từ các đài truyền hình hoặc tự sản xuất nội dung cho truyền hình như Viettel, VTC, MobiFone; nhóm tiếp theo là các đơn vị sản xuất nội dung nguyên bản như Cat Tien Sa, BHD. Nhóm cuối cùng là các nhà cung cấp dịch vụ nền tảng (platform) như FPT Play, ZingTV, Clip, VNPT Media, v.v. và các nhà cung cấp nước ngoài như Youtube, Netflix, iFlix, HBO GO. Vào mùa hè năm 2019, 2 dịch vụ truyền hình OTT từ các nhà cung cấp lớn của Trung Quốc là WeTV (Tencent) và iQIYI (Baidu) cũng cho phép người dùng Việt Nam sử dụng dịch vụ và thanh toán hằng tháng thông qua Apple Store hoặc Google Play Store.

Một khảo sát của Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử cũng cho thấy YouTube có số lượt xem cao nhất, đạt 2,6 triệu; Netflix đứng thứ hai với 1,3 triệu; FPT Play đứng thứ ba với 900.000 lượt; ClipTV đạt 350.000 lượt; VTVGo đạt 250.000 lượt. Hiện nay, các bên nước ngoài dường như được ưa chuộng hơn và các doanh nghiệp truyền hình OTT trong nước đang gặp một số khó khăn trong việc cạnh tranh với họ. Để dịch vụ này vận hành hiệu quả, cần đáp ứng 4 yếu tố: kết nối internet ổn định và mạnh từ phía người dùng cũng như máy chủ của các đài truyền hình, sự hỗ trợ của Chính phủ, nội dung hấp dẫn và mức giá hợp lý.

Ảnh của Thibault Penin trên Unsplash

Tính đến tháng 11 năm 2019, tốc độ tải xuống internet trung bình của Việt Nam trên băng rộng cố định là 42,45 Mbps và trên mạng di động là 29,08 Mbps. Mặc dù tốc độ này đủ để người dùng xem nội dung phát trực tuyến với độ phân giải cao, máy chủ của các đài truyền hình trong nước vẫn chưa đủ ổn định để luôn truyền tải nội dung với chất lượng tốt.

Về phía Chính phủ, các cơ quan chức năng vẫn chưa có sự hỗ trợ đầy đủ cho các doanh nghiệp trong nước. Trong khi các công ty Việt Nam luôn phải nộp đầy đủ các loại thuế, việc thu thuế từ các doanh nghiệp OTT nước ngoài gần như không thể thực hiện với các chính sách thuế hiện hành. Ví dụ, để đưa một bộ phim nước ngoài vào Việt Nam, các đơn vị trong nước phải nộp đầy đủ 3 loại thuế: thuế bản quyền 10%, thuế giá trị gia tăng 5% và thuế thu nhập doanh nghiệp trên 20%.

Có một số ý kiến đề xuất ngừng mua nội dung nước ngoài và tập trung vào nội dung trong nước. Tuy nhiên, điều này dẫn đến vấn đề thứ ba: nội dung hấp dẫn. Trong nỗ lực cạnh tranh với nội dung nguyên bản của các dịch vụ phát trực tuyến nước ngoài, các doanh nghiệp trong nước đã cố gắng sản xuất nội dung nguyên bản của Việt Nam để thu hút người dùng, chẳng hạn như Glee Vietnam, Descendants of the sun Vietnam của Danet và The Stars Where You Came đang trong quá trình sản xuất. Mặc dù được quảng cáo rầm rộ, kết quả không khả quan khi người dùng đánh giá rằng các bộ phim này không chỉ là bản chuyển thể từ phim nước ngoài mà còn có cốt truyện yếu. Vì vậy, ở thời điểm hiện tại, nếu không có phim điện ảnh hoặc phim truyền hình nước ngoài thì việc thu hút người dùng Việt Nam là bất khả thi. Ở khía cạnh tích cực, các doanh nghiệp trong nước vẫn có quyền phát sóng thể thao để thu hút người dùng. Ví dụ, MyK+ NOW đã giữ vị trí ổn định trong nhiều năm nhờ quyền phát trực tuyến giải English Premier League, còn FPT có quyền phát sóng Serie A.

Chúng tôi cho rằng giá cũng là một yếu tố quan trọng tác động đến lựa chọn của người dùng. Chúng tôi phân tích cơ cấu giá của một số doanh nghiệp OTT hiện nay tại Việt Nam.

Nguồn: từ website của các doanh nghiệp

Có thể thấy người tiêu dùng có hơn 10 lựa chọn truyền hình OTT nội địa, nhưng chỉ MyK+ NOW tính phí; gần như tất cả các nhà cung cấp khác đều phát trực tuyến miễn phí, hoặc miễn phí đối với nội dung giới hạn và tính phí đối với nội dung cao cấp. Điều này là hợp lý vì tất cả các bên vẫn đang tìm hiểu thị trường và hướng dẫn người tiêu dùng. Lãnh đạo Fim+ chia sẻ rằng tại Việt Nam chỉ có vài triệu thuê bao VOD cao cấp, một con số không đáng kể trong thị trường gần 100 triệu người dùng tiềm năng. Netflix, gã khổng lồ đang thống trị ngành OTT trên toàn cầu, dù đã tham gia thị trường từ năm 2016, chỉ thu hút được hơn 380.000 người dùng trả phí và có doanh thu ước tính trên 40 triệu USD tính đến tháng 12/2019. Thói quen xem phim và chương trình truyền hình trên các website phát trực tuyến bất hợp pháp, cùng xu hướng ưu tiên thanh toán bằng tiền mặt của người Việt, có thể là 2 nguyên nhân chính khiến ngay cả Netflix cũng gặp khó khăn. Vấn đề thứ hai có thể được giải quyết trong tương lai gần như chúng tôi đã dự đoán trong bài viết tháng 8, nhưng các website phát trực tuyến bất hợp pháp thực sự là một trở ngại. Vào tháng 2/2019, Phó Tổng giám đốc FPT Telecom JSC cho biết công ty ước tính có khoảng 50-60% người tiêu dùng Việt Nam truy cập các website bất hợp pháp – điều đó có nghĩa là các nhà cung cấp truyền hình OTT hợp pháp có thể bỏ lỡ hơn một nửa số người tiêu dùng.

Mặc dù số liệu hiện tại chưa cho thấy triển vọng khả quan, các nhà đầu tư đang chịu thua lỗ nhưng truyền thông OTT TV là một xu hướng tất yếu. Netflix vẫn đang gánh khoản nợ hàng tỷ USD, nhưng không ai cho rằng thương hiệu lớn thứ 38 trên thế giới là một thất bại, bởi họ sở hữu một tài sản có giá trị hơn nhiều – dữ liệu người tiêu dùng. Theo quan điểm của chúng tôi, tương lai của truyền hình, hay nội dung trên truyền hình, sẽ do khách hàng dẫn dắt. Năm 2019, chúng ta đã chứng kiến nhiều bộ phim Việt Nam thành công tại rạp, chẳng hạn như Mắt biếc và Hai Phượng, với doanh thu lần lượt là 6,9 triệu USD và 5,3 triệu USD, thậm chí tương đương doanh thu của một số phim bom tấn nước ngoài. Điều này cho thấy người tiêu dùng Việt Nam sẵn sàng chi trả và theo dõi nếu nội dung được đầu tư chỉn chu. Trong 5 năm tới, chúng tôi kỳ vọng sẽ được chứng kiến ngày càng nhiều nội dung nguyên bản hấp dẫn và có mức độ cá nhân hóa cao, được sản xuất trực tiếp cho người Việt Nam từ cả các doanh nghiệp trong nước và, hy vọng, các doanh nghiệp nước ngoài, như họ đã thực hiện tại thị trường Hàn Quốc và Nhật Bản. Việc chưa có doanh nghiệp nào thực sự thống trị thị trường OTT TV Việt Nam cho thấy ’miếng bánh’ mới mẻ và hấp dẫn này vẫn đủ lớn để mọi bên đều có thể giành được phần của mình.

Ly Nguyen – Công ty TNHH B&Company