Mặc dù có nhiều yếu tố tích cực, xu hướng di chuyển lao động đang xuất hiện những thách thức mới. Nguồn cung lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài ngày càng khan hiếm, và nhiều doanh nghiệp xuất khẩu lao động Việt Nam cho biết gặp khó khăn trong việc tìm kiếm lao động đủ tiêu chuẩn. Trên thực tế, một số nhà tuyển dụng Nhật Bản hiện ngày càng tìm kiếm lao động từ các quốc gia như Philippines, Malaysia và Indonesia để đa dạng hóa nguồn nhân lực, đặc biệt trong bối cảnh nguồn lao động từ Việt Nam đang thiếu hụt [11].

Mặc dù Nhật Bản từ lâu đã là một điểm đến phổ biến, người lao động Việt Nam có thể không còn xem đây là nguồn thu nhập hấp dẫn trong những năm tới. Năm 2021, mức lương trung bình hằng tháng của lao động kỹ năng đặc định tại Nhật Bản cao gấp 9,7 lần so với tại Việt Nam, còn đối với thực tập sinh kỹ thuật là 8,2 lần. Tuy nhiên, đến năm 2025, các mức chênh lệch này được dự báo sẽ giảm xuống lần lượt còn 5,9 lần và 5,1 lần. Đến năm 2031, khoảng cách này dự kiến sẽ tiếp tục thu hẹp, khi mức lương chỉ còn cao gấp 3,4 lần đối với lao động kỹ năng đặc định và 3 lần đối với thực tập sinh kỹ thuật—gần bằng một phần ba mức của năm 2021. Xu hướng giảm này cho thấy năm 2031 có thể là một bước ngoặt, khi lợi ích tài chính của việc làm việc tại Nhật Bản suy giảm. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tại Nhật Bản cao gấp khoảng 4 lần so với Việt Nam (tính đến năm 2023), mức chênh lệch tiền lương thu hẹp có thể không còn đủ để bù đắp các chi phí cao liên quan đến việc di cư lao động[12].

Bản thân chương trình cũng đã phải đối mặt với những chỉ trích về các vấn đề như thời gian làm việc dài và điều kiện sinh hoạt kém, khiến một số người lao động bỏ trốn khỏi nơi làm việc [13].Những thách thức này cho thấy động lực di cư lao động của người Việt Nam sang Nhật Bản có thể sẽ thay đổi trong tương lai gần.

Tái thiết kế hệ thống và tăng cường hợp tác Nhật Bản-Việt Nam

Chính phủ Việt Nam đã tích cực phối hợp với Nhật Bản nhằm thúc đẩy sự phát triển của thực tập sinh kỹ thuật Việt Nam tại Nhật Bản thông qua nhiều sáng kiến và chính sách khác nhau. Hai chính phủ đã hợp tác hỗ trợ quá trình di cư lao động và cải thiện phúc lợi của người lao động bằng cách điều chỉnh Chương trình đào tạo thực tập sinh kỹ thuật, theo đó hiện cho phép người lao động nước ngoài tại Nhật Bản chuyển việc nếu gặp phải hành vi lạm dụng, quấy rối hoặc các tình huống bất khả kháng—một quy định trước đây chưa được áp dụng [14]. Ngoài ra, Việt Nam và Nhật Bản đang thảo luận về việc thiết lập một thỏa thuận bảo hiểm xã hội, qua đó mang lại an sinh xã hội tốt hơn cho người lao động Việt Nam tại Nhật Bản[15]

Chính phủ Việt Nam, cùng với Nhật Bản, cũng đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong công tác đào tạo và chuẩn bị cho người lao động Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, במסגרת Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam-Nhật Bản. Các ứng viên điều dưỡng và chăm sóc người cao tuổi Việt Nam được đánh giá cao về năng lực, trong đó nhiều người đã vượt qua các kỳ thi chứng nhận nghề nghiệp của Nhật Bản. Thành công này phản ánh nền tảng vững chắc của các chương trình đào tạo lao động tại Việt Nam [16].

Triển vọng tương lai

Nhật Bản vẫn là một lựa chọn hấp dẫn đối với người Việt Nam có nhu cầu làm việc tại nước này. Tuy nhiên, việc nâng cao tính minh bạch của hệ thống và cải thiện môi trường tiếp nhận lao động là những yếu tố then chốt để xây dựng quan hệ hợp tác bền vững trong tương lai. Với những nỗ lực không ngừng trong cải cách hệ thống và hỗ trợ người lao động, hai quốc gia được kỳ vọng sẽ hiện thực hóa nguồn nhân lực cùng có lợi.

[1] https://imm.or.jp/en/about.html

[2] https://www.mofa.go.jp/mofaj/ca/fna/ssw/us/overview/

[3] https://www.molisa.gov.vn/baiviet/29750?tintucID=29750

[4] https://esuhai.vn/news/3E8AA/cuc-hot-chuong-trinh-ky-nang-dac-dinh-da-duoc-viet-nam-thong-qua.html

[5] https://www.vietnamplus.vn/nhat-ban-thong-qua-chinh-sach-moi-nham-thu-hut-lao-dong-nuoc-ngoai-post1019944.vnp

[6] https://tapchilaodongxahoi.vn/supporting-vietnamese-workers-to-connect-with-jobs-in-japan-1331812.html

[7] https://www.mdpi.com/2071-1050/16/24/11231

[8] https://nld.com.vn/cong-doan/vi-sao-lao-dong-tre-viet-nam-muon-sang-nhat-ban-lam-viec-20201118211515645.htm

[9] https://quochoi.vn/tintuc/Pages/su-kien-noi-bat.aspx?ItemID=91589

[10] https://japan.net.vn/viet-nam-dan-dau-ve-so-luong-thuc-tap-sinh-phai-cu-sang-nhat-ban-lhm-3963.htm

[11] https://vnexpress.net/tuyen-nguoi-di-xuat-khau-lao-dong-nhat-ngay-cang-kho-4829318.html

[12] https://eastasiaforum.org/2023/09/06/japan-is-no-longer-an-attractive-destination-for-vietnamese-workers/

[13] https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/backstories/2382/

[14] https://en.vietnamplus.vn/japan-set-on-improving-vietnamese-workers-conditions-post306692.vnp

[15] https://nhandan.vn/thuc-day-tien-toi-ky-hiep-dinh-ve-bao-hiem-xa-hoi-giua-viet-nam-nhat-ban-post825026.html

[16] https://nhipsongdoanhnghiep.laodongcongdoan.vn/lao-dong-viet-nam-di-nhat-ban-dien-thuc-tap-sinh-lao-dong-ky-nang-dac-dinh-rat-lon-104212.html

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào từ bài viết này, xin vui lòng ghi rõ nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.