Thị trường thương mại điện tử (EC) đã phát triển mạnh mẽ. Nhiều lĩnh vực liên quan như logistics, fintech và nội dung đang phát triển theo xu hướng này. Khi ngày càng nhiều doanh nghiệp tham gia, thành công đòi hỏi phải thích ứng với động lực thị trường đặc thù của Việt Nam - bằng các chiến lược phù hợp và quan hệ đối tác vững mạnh. Đồng thời, việc giải quyết các vấn đề phát sinh từ sự phát triển tự do, không được kiểm soát trước đây của thị trường trở nên cần thiết. Chính phủ đang thúc đẩy các quy định, buộc các doanh nghiệp phải đáp ứng.

Triển vọng thị trường

Liên quan đến nền kinh tế số, quy mô thị trường ước tính đạt 36 tỷ USD vào năm 2024, tương đương 81 nghìn tỷ USD/3 nghìn tỷ USD GDP.[1], Vượt xa mức trung bình của Đông Nam Á là 7% và mức trung bình toàn cầu là 5%. Thị trường dự kiến sẽ tiếp tục tăng trưởng, đạt 42 tỷ USD vào năm 2025 và 93 tỷ USD vào năm 2030. Tỷ lệ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) từ năm 2022 đến năm 2030 là 14%.

Digital Economy Market Size

Đơn vị: Tỷ USD

Nguồn: Google e-Conomy SEA 2024

Trong nền kinh tế số, doanh thu thương mại điện tử (EC) năm 2024 đạt 22 tỷ USD, tăng 161 nghìn tỷ INR so với năm trước. Trong đó, các nền tảng EC như Shopee, TikTok và Lazada chiếm 601 nghìn tỷ INR, còn lại 401 nghìn tỷ INR đến từ các trang web/ứng dụng thuộc sở hữu của các công ty và thương mại xã hội. Thị trường EC dự kiến sẽ tiếp tục tăng trưởng, đạt 63 tỷ USD vào năm 2030 với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) khoảng 201 nghìn tỷ INR. Việc sử dụng đang mở rộng ra ngoài các khu vực đô thị lớn đến các thành phố vùng miền.

Bối cảnh là sự thâm nhập sâu rộng của nền kinh tế số. Đến năm 2024, 791.000 người dân (79 triệu người) là người dùng internet hoạt động, tăng 41.000 người so với năm 2022. Hơn 501.000 người dùng này dưới 35 tuổi. Nhiều người dành từ 3 đến 5 giờ mỗi ngày trực tuyến. Mục đích chính bao gồm giải trí (591.000 người), học tập/nghiên cứu (481.000 người), thông tin sản phẩm (461.000 người) và mạng xã hội (461.000 người). Do đó, 781.000 người dùng internet (62 triệu người) tham gia mua sắm trực tuyến.

Các ngành công nghiệp liền kề hỗ trợ thương mại điện tử, như giao hàng chặng cuối và thanh toán trực tuyến, cũng đang phát triển một cách cộng hưởng. Đại dịch COVID-19 đã khiến ngay cả người cao tuổi cũng quen với việc mua sắm và thanh toán trực tuyến, làm giảm rào cản sử dụng internet trong toàn xã hội. Năm 2019, thanh toán bằng tiền mặt khi nhận hàng chiếm 881 nghìn tỷ peso trong tổng số giao dịch mua hàng trực tuyến, nhưng con số này đã giảm xuống còn 761 nghìn tỷ peso vào năm 2023. Trong khi đó, thanh toán bằng thẻ, chuyển khoản ngân hàng và ví điện tử đã tăng từ 121 nghìn tỷ peso lên 491 nghìn tỷ peso. Việc sử dụng ví điện tử đã tăng trưởng đáng kể, với khoảng 36 triệu người dùng vào năm 2023 và dự kiến sẽ đạt 60 triệu người vào năm 2026.[2] .

Các nhân vật chính

Các công ty nước ngoài đã thâm nhập thị trường thông qua đầu tư trực tiếp, bao gồm sáp nhập và mua lại (M&A) và liên doanh (JV). Tất cả các nền tảng lớn đều thuộc sở hữu nước ngoài.

 Các nền tảng thương mại điện tử chính

Nguồn: B&Company

Thách thức thị trường: Quy định ngày càng chặt chẽ và lợi nhuận bị thu hẹp.

Tăng cường thuế giá trị gia tăng (VAT).

Từ năm 2022, tất cả người bán có doanh thu hàng năm vượt quá 100 triệu đồng đều phải xuất hóa đơn điện tử. Bên cạnh đó, tất cả người bán hàng trực tuyến phải nộp tờ khai thuế. Các biện pháp trấn áp hàng giả, hàng không có nhãn mác chất lượng, hàng thiếu giấy chứng nhận xuất xứ hoặc hóa đơn cũng được tăng cường. Chính phủ đang nỗ lực tăng cường tính minh bạch trong các giao dịch thương mại. Tuy nhiên, đối với các doanh nghiệp siêu nhỏ và chủ doanh nghiệp cá thể, chiếm phần lớn người bán hàng trên thương mại điện tử, lợi nhuận đang bị thu hẹp.

Hơn nữa, bắt đầu từ ngày 1 tháng 7 năm 2024, theo Nghị định 69/2024/ND-CP, các doanh nghiệp (bao gồm cả chủ doanh nghiệp nước ngoài) bắt buộc phải đăng ký tài khoản VNeID cho người chịu trách nhiệm. Việc này là cần thiết cho các công việc liên quan đến thuế như kê khai, thanh toán và tra cứu thông tin. Mặc dù điều này được kỳ vọng sẽ cải thiện tính minh bạch, đơn giản hóa các thủ tục hành chính và tăng cường quản lý thuế trong môi trường kinh doanh trực tuyến, nhưng các doanh nghiệp chưa quen với các thủ tục điện tử có thể gặp khó khăn trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế của mình. Các doanh nghiệp có hồ sơ thuế không đầy đủ hoặc không rõ ràng, đặc biệt là những doanh nghiệp có tiền án tiền sự, có thể gặp khó khăn trong việc gia hạn đăng ký.

 Businesses without a VNeID cannot access the electronic tax system

Nguồn: VOV

Doanh thu nền tảng

Thương mại điện tử đã trở thành nơi mua sắm giá rẻ. Các nền tảng thương mại điện tử thu hút người tiêu dùng bằng nhiều chương trình khuyến mãi, phiếu giảm giá và giao hàng miễn phí. Hơn 501.000 người mua sắm trực tuyến cho biết “giá thấp và nhiều ưu đãi” là lý do họ mua hàng qua thương mại điện tử. Các nhà điều hành nền tảng đang ưu tiên thị phần và mở rộng quy mô ngay cả khi hoạt động thua lỗ.

 Lợi nhuận của nền tảng chính

Nguồn: B&Company

Thiếu trung tâm phân phối

Một thách thức khác trong thị trường thương mại điện tử Việt Nam là cơ sở hạ tầng logistics còn yếu kém, đặc biệt là các trung tâm phân phối và kho bãi. Mặc dù nhiều doanh nghiệp như NinjaVan, Giao Hàng Tiệt Kiếm (GHTK), Giao Hàng Nhanh (GHN) và Lalamove đã tham gia thị trường logistics điện tử, nhưng họ không thể đáp ứng kịp nhu cầu. Xu hướng này đặc biệt rõ rệt trong các chiến dịch quy mô lớn và dịp cuối năm. Đến cuối năm 2023, GHTK đã ngừng nhận đơn hàng mới vào kho, với thời gian xử lý vượt quá 10 ngày và đôi khi kéo dài đến một tháng. Điều này gây thêm chi phí logistics cho người bán, dẫn đến sự không hài lòng của người mua và việc hủy đơn hàng.[6].

Để giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào các nhà cung cấp dịch vụ hậu cần, các nền tảng đang xây dựng mạng lưới giao hàng kết hợp giữa năng lực nội bộ và bên ngoài. Shopee đã xây dựng hai trung tâm phân phối, mỗi trung tâm rộng hơn 100.000 mét vuông, tại Hà Nội và Bình Dương, đồng thời hợp tác với GHTK, GHN và Ninja Van để tối ưu hóa các kho vệ tinh và cải thiện khâu giao hàng cuối cùng. Việc nâng cao hiệu quả hậu cần dẫn đến giảm chi phí và cải thiện dịch vụ cho người bán, thu hút nhiều người bán hơn và tạo ra một chu kỳ tích cực giúp mở rộng thị phần cho nền tảng.

Chuyển đổi sang EC xanh

Việc đóng gói và vận chuyển có tác động tiêu cực đến môi trường. Năm 2023, EC đã sử dụng 332.000 tấn vật liệu đóng gói, trong đó 171.000 tấn là nhựa.[7]. Nếu không có biện pháp nào được thực hiện, rác thải nhựa từ EC có thể đạt 800.000 tấn vào năm 2030. Xe vận chuyển hàng hóa gây ra lượng khí thải carbon dioxide lớn, và dịch vụ giao hàng nhanh càng làm trầm trọng thêm vấn đề này. Trong những năm gần đây, các công ty như Lazada, Grab và Viettel Post đã thực hiện các biện pháp như giới thiệu bao bì có thể tái chế và khuyến khích các tùy chọn giao hàng chậm hơn.

Các chính phủ đang nỗ lực thiết lập các tiêu chuẩn bền vững quốc gia cho EC, giúp các công ty đánh giá và cải thiện tác động môi trường của mình. Các doanh nghiệp cần liên tục thu thập thông tin về các quy định môi trường đang thay đổi và áp dụng các sáng kiến như công nghệ tiết kiệm năng lượng và phương thức giao hàng phát thải thấp. Mặc dù khoản đầu tư ban đầu khá lớn, việc tuân thủ các tiêu chuẩn bền vững toàn cầu cho phép các công ty đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm và dịch vụ thân thiện với môi trường.

Đọc thêm

Luật Thương mại điện tử mới của Việt Nam số 122/2025/QH15: Các điều khoản và ý nghĩa quan trọng

Từ lượt xem đến đơn đặt hàng: Thương mại điện tử xã hội đang định hình lại ngành bán lẻ tại Việt Nam như thế nào?

* Nếu bạn muốn trích dẫn bất kỳ thông tin nào trong bài viết này, vui lòng trích dẫn nguồn cùng với liên kết đến bài viết gốc để tôn trọng bản quyền.

[1]  Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan, Việt Nam (6 quốc gia)

[2]  Vnexpress (2024)Truy cập>

[3]  Tin tức Tuổi Trẻ (2024)Truy cập>

[4]  Người lãnh đạo (2024)Truy cập>

[5]  Viettimes (2023)Truy cập>

[6]  Tin tức Thanhnien (2024)Truy cập>

[7]  VnEconomy (2024)Truy cập>