Ngành cơ khí là một trong những ngành nền tảng tại Việt Nam, giữ vai trò then chốt trong phát triển kinh tế và công nghiệp. Lĩnh vực cơ khí của Việt Nam bao gồm nhiều mảng, trong đó có sản xuất máy móc, thiết bị cho các ngành khác như nông nghiệp, xây dựng, vận tải và năng lượng.

Tổng quan về ngành cơ khí tại Việt Nam

Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê (GSO), năm 2023, Việt Nam có khoảng 30.000 doanh nghiệp cơ khí, chiếm gần 30% tổng số doanh nghiệp sản xuất và chế biến, với tổng doanh thu toàn ngành đạt trên 1,7 triệu tỷVND và tạo việc làm cho hơn 1,2 triệu lao động. Ngành cơ khí trong nước đã từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, qua đó thúc đẩy sự phát triển của các ngành khác và của nền kinh tế[1].

Nguồn: Bộ Công Thương (MOIT)

Gia công cơ khí là một phân ngành của ngành cơ khí bao gồm việc chế tạo và sản xuất các linh kiện, bộ phận hoặc sản phẩm từ kim loại và các vật liệu khác thông qua các phương pháp gia công như cắt, tạo hình, đúc, rèn, dập, hàn và các phương pháp xử lý cơ khí khác. Mục tiêu chính của ngành gia công cơ khí là tạo ra các sản phẩm cơ khí có hình dạng, kích thước và độ chính xác đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật trong nhiều lĩnh vực, bao gồm sản xuất máy móc, ô tô, điện tử, hàng không vũ trụ và xây dựng.

Nguồn: Website của Intech Vietnam Mechanical., jsc

Tình hình các doanh nghiệp hoạt động trong ngành gia công cơ khí

Theo số liệu từ cơ sở dữ liệu doanh nghiệp của B&Company dựa trên Hệ thống ngành kinh tế Việt Nam (VSIC) [2] năm 2021, tổng số doanh nghiệp và tổng doanh thu của các công ty hoạt động trong lĩnh vực gia công cơ khí[3] đã tăng dần từ giai đoạn 2017-2021. Số lượng doanh nghiệp đạt 11.998 doanh nghiệp (chiếm 40% tổng số doanh nghiệp trong ngành cơ khí), và tổng doanh thu đạt 197.947 tỷ VND vào năm 2021, với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm (CAGR) đạt 15% trong giai đoạn 2017-2021.

Số lượng doanh nghiệp và doanh thu trong lĩnh vực gia công cơ khí, giai đoạn 2017-2021

(Đơn vị: Tỷ VND)

Nguồn: Cơ sở dữ liệu doanh nghiệp của B&Company

Cụ thể, doanh thu của các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực gia công cơ khí tăng mạnh trong giai đoạn 2020-2021, với doanh thu năm 2021 đạt 197.947 tỷ VND, cao gấp 1,3 lần so với năm 2020. Nguyên nhân là các doanh nghiệp cơ khí không bị ảnh hưởng nhiều bởi đại dịch COVID-19, cùng với việc tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do, đã thúc đẩy sản xuất của ngành cơ khí Việt Nam tăng trưởng mạnh so với năm 2020.

Phần lớn các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực gia công cơ khí tập trung ở vùng Đồng bằng sông Hồng, chiếm 50% (5.979 doanh nghiệp) vì các lý do sau:

• Thứ nhất, Đồng bằng sông Hồng là vùng kinh tế trọng điểm ở miền Bắc Việt Nam, bao gồm thủ đô Hà Nội và các tỉnh công nghiệp như Bac Ninh, Hai Phong, Hai Duong & Vinh Phuc. Vị trí này giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận các cơ quan quản lý, khách hàng và đối tác kinh doanh.
• Thứ hai, hạ tầng giao thông phát triển đồng bộ, bao gồm cảng biển, đường cao tốc và Sân bay Quốc tế Nội Bài, tạo thuận lợi cho việc vận chuyển hàng hóa, nguyên liệu & linh kiện.
• Thứ ba, Đồng bằng sông Hồng có nguồn lao động dồi dào, với tổng lực lượng lao động hơn 11,6 triệu người, chiếm 22,5% lực lượng lao động cả nước năm 2022 (GSO), có tiềm năng đáp ứng nhu cầu lao động của ngành gia công cơ khí.

Đặc điểm của các doanh nghiệp cơ khí Việt Nam chủ yếu là quy mô sản xuất nhỏ do ngành này đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu lớn, công nghệ sản xuất tiên tiến và lao động tay nghề cao. Theo số liệu từ cơ sở dữ liệu doanh nghiệp của B&Company, trong số 11.998 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực gia công cơ khí, 65% (7.811 doanh nghiệp) là doanh nghiệp quy mô nhỏ, trong khi 31% (3.724 doanh nghiệp) là doanh nghiệp siêu nhỏ.

Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực gia công cơ khí theo vùng, năm 2021	Companies operating in the machining field by size, 2021

Nguồn: Cơ sở dữ liệu doanh nghiệp của B&Company

Theo phương pháp gia công, nhìn chung, số lượng doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực gia công cơ khí, đúc, rèn và dập có xu hướng tăng qua các năm từ 2017-2021. Trong giai đoạn 2020-2021, số lượng doanh nghiệp đúc, rèn và dập có giảm nhẹ do tác động của đại dịch COVID-19, khiến các doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược sản xuất hoặc rút khỏi thị trường.

Số lượng công ty theo phương pháp chế biến, giai đoạn 2017-2021

(Đơn vị: công ty)

Nguồn: cơ sở dữ liệu doanh nghiệp của B&Company

Doanh thu của các doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực đúc, rèn, dập và gia công cắt gọt có xu hướng tăng dần qua các năm 2017-2021, trong đó tỷ trọng cao nhất vẫn thuộc nhóm doanh nghiệp gia công cơ khí, đạt 167.106 tỷ VND vào năm 2021. 

Doanh thu của các doanh nghiệp theo phương pháp gia công, giai đoạn 2017-2021

(Đơn vị: Tỷ VND)

Nguồn: Cơ sở dữ liệu doanh nghiệp của B&Company

Các ví dụ về doanh nghiệp cơ khí có kinh nghiệm làm việc với các đối tác Nhật Bản

[1] https://vsi.gov.vn/vn/tin-cong-nghiep-ho-tro/tong-quan-thi-truong-co-khi-viet-nam-nam-2022-c5id2130.html

[2] Phân ngành công nghiệp tiêu chuẩn Việt Nam (VSIC): https://vntr.moit.gov.vn/storage/legal-documents/viet-nams-standard-industrial-classification-of-economic-activities.pdf

[3] VSIC 24310 Đúc sắt và thép; VSIC 24320 Đúc kim loại màu; VSIC 25910 Rèn, ép, dập và cán định hình kim loại; luyện bột kim loại; VSIC 25920 Gia công cơ khí (khoan, tiện, cắt, mài..); xử lý và phủ kim loại

Đọc các bài viết khác