Báo cáo ngắn về Thị trường Năng lượng tại Việt Nam

Được thúc đẩy bởi nhu cầu gia tăng, quá trình chuyển dịch sang một hệ thống điện cân bằng hơn đang được đẩy nhanh, với PDP8 sửa đổi đóng vai trò là khung định hướng. Điện gió, điện mặt trời và khí đốt sẽ đảm nhận vai trò lớn hơn, trong khi củng cố lưới truyền tải, lưu trữ năng lượng và phát triển hạ tầng LNG sẽ hỗ trợ vận hành ổn định. Vốn tư nhân đang quay trở lại thị trường thông qua các hợp đồng mua bán điện (PPA) và giao dịch nền tảng, nhưng thành công phụ thuộc vào thiết kế cơ chế đáng tin cậy, cấp phép rõ ràng và khả năng tiếp cận lưới điện linh hoạt.

Thống kê cơ bản

Chỉ tiêu Đơn vị 2020 2021 2022 2023 2024 Công suất phát điện GW 69.1 76.6 77.8 80.6 82.4 Sản lượng điện Billion kWh 247 268 271 281 309 Nhiệt điện than % 50 44 39 46 50 Thủy điện % 30 29 35 29 29 Năng lượng tái tạo % 5 11 13 14 13 Khác % 16 15 13 11 9 Giá bán lẻ điện bình quân (không bao gồm VAT) VND/kWh 1,864 1,864 1,864 2,007 2,103 Vốn FDI vào ngành điện Billion USD 5.2 8.0 2.3 2.4 1.4 Nguồn: General Statistics Office

Quy định

Ngành điện được quản lý tập trung thông qua Quy hoạch Phát triển Điện lực (PDP). Phiên bản mới nhất là PDP8 sửa đổi theo Quyết định 768/QĐ-TTg ngày 15 tháng 4 năm 2025. Bản sửa đổi này giữ nguyên mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, đồng thời nâng mục tiêu điện gió (trên bờ/ven biển 26-38 GW vào năm 2030, ngoài khơi khoảng 17GW), điều chỉnh lộ trình đưa LNG vào hệ thống, hạn chế các dự án nhiệt điện than mới, và ưu tiên mở rộng lưới điện cùng lưu trữ năng lượng.

Nhìn chung, môi trường pháp lý đang trong giai đoạn chuyển đổi. Chính phủ cân bằng giữa các ưu đãi đầu tư (mở rộng sở hữu, mô hình đối tác công tư (PPP), quy hoạch rõ ràng thông qua PDP8) với sự giám sát của Nhà nước (duy trì kiểm soát đối với hạ tầng trọng yếu và giá điện). Các quy định pháp luật gần đây đã tăng cường sự phù hợp với thông lệ quốc tế (ví dụ: tiếp cận lưới điện, thị trường điện bán buôn) và mở rộng sự tham gia của khu vực tư nhân. Bên cạnh đó, các sửa đổi năm 2020 và 2021 đối với Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp đã thúc đẩy đơn giản hóa thủ tục và nới lỏng quy định, qua đó mang lại lợi ích cho nhà đầu tư năng lượng.

Tuy nhiên, nhìn chung, nhà đầu tư vẫn còn bối rối trước các chính sách chưa rõ ràng và thay đổi thường xuyên. Tiến độ tách bạch vai trò phát điện, mua điện và phân phối tại Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) còn chậm, và các quy định liên quan đến Hợp đồng mua bán điện trực tiếp (DPPA) cũng như cơ chế giá điện vẫn đang trong giai đoạn thí điểm. Việc thiếu các cơ chế minh bạch đối với phê duyệt đấu nối lưới truyền tải và bồi thường cắt giảm sản lượng, cùng với sự chồng chéo thẩm quyền giữa Bộ Công Thương, EVN và chính quyền địa phương, tạo ra sự bất định trong phát triển dự án và lập kế hoạch tài chính.

Mặc dù vẫn tồn tại rào cản thủ tục hành chính và những thách thức liên quan đến khả năng ngân hàng hóa của PPA, định hướng chung là thúc đẩy một môi trường thân thiện hơn với nhà đầu tư nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển năng lượng rất lớn của quốc gia. Khi Việt Nam theo đuổi mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, các cập nhật quy định tiếp theo đang được lên kế hoạch, bao gồm việc ban hành một Luật Năng lượng Tái tạo